PoznajProdukty.gofin.pl
Poznaj nasze produkty wydawnicze ZA DARMO !

Gazeta Podatkowa

nr 17 (1788) z dnia 01.03.2021
Powrót
A A A
print
prev magazine next

Waloryzacyjny wzrost emerytur i rent w 2021 r.

Źródło: Gazeta Podatkowa nr 17 (1788) z dnia 01.03.2021, strona 15

Z dniem 1 marca 2021 r., jak co roku, wszyscy emeryci i renciści, a także inni świadczeniobiorcy, w tym osoby uprawnione do świadczenia kompensacyjnego dla nauczycieli lub świadczenia przedemerytalnego, otrzymają podwyżkę należnych im świadczeń. Stanie się tak za sprawą waloryzacji, której wskaźnik ostatecznie ukształtował się na poziomie 104,24%.

Ustawowa podwyżka

Gdy dany ubezpieczony nabywa prawo do emerytury lub renty, ZUS ustala wysokość tego świadczenia na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), zwanej ustawą emerytalną.

Istnieje możliwość przeliczania przyznanego świadczenia, w przypadku gdy świadczeniobiorca:

  • jest aktywny zawodowo i z tego tytułu opłaca składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe lub
  • dostarczy brakujące wcześniej dokumenty mające wpływ na wysokość świadczenia.

Nie oznacza to jednak, że w pozostałych przypadkach przyznane świadczenie wypłacane jest przez długie lata w niezmienionej, ustalonej pierwotnie wysokości.

Ustawodawca zagwarantował bowiem coroczną waloryzację emerytur i rent. Z założenia powinna ona być przeprowadzona na zasadach określonych w rozdziale 2 działu VII ustawy emerytalnej, a więc poprzez pomnożenie kwoty świadczenia i podstawy jego wymiaru, w wysokości przysługującej ostatniego dnia lutego roku kalendarzowego, w którym przeprowadza się waloryzację, przez obowiązujący w tym roku wskaźnik waloryzacji.

Za wskaźnik waloryzacji, zgodnie z art. 89 ustawy emerytalnej, przyjmuje się średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku kalendarzowym, tj.:

  • średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów albo
  • średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, jeżeli jest on wyższy od wskaźnika ustalonego dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów,

zwiększony o co najmniej 20% realnego wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym.


Waloryzacja obejmuje emerytury i renty przyznane przed terminem waloryzacji.

Waloryzacja w 2021 r.

Ustawodawca zdecydował, iż w 2021 r., wzorem lat ubiegłych, zostanie przeprowadzona tzw. waloryzacja procentowo-kwotowa. Jej zasady zostały określone w ustawie z dnia 21 stycznia 2021 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw, zwanej dalej ustawą zmieniającą.

Za sprawą tej ustawy waloryzacja emerytur i rent z założenia miała polegać na podwyższeniu kwoty świadczenia w wysokości przysługującej w dniu 28 lutego 2021 r. ustalonym na ten rok wskaźnikiem waloryzacji, nie mniej jednak niż o kwotę wynoszącą odpowiednio:

  • 50 zł - w przypadku emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej,
  • 37,50 zł - w przypadku renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i
  • 25 zł - w przypadku emerytury częściowej.

Przy czym, w razie gdy emerytura z FUS przysługuje łącznie z okresową emeryturą kapitałową, każde z tych świadczeń miało być podwyższone wskaźnikiem waloryzacji z gwarantowaną kwotą wzrostu ustaloną proporcjonalnie do wysokości tych świadczeń.

Wyłącznie obowiązującym w tym roku wskaźnikiem waloryzacji (bez gwarantowanej kwoty) miały być podwyższone świadczenia pobierane w wysokości niższej od kwoty najniższego świadczenia, do których nie ma zastosowania gwarancja wysokości najniższego świadczenia, o której mowa w art. 85 ustawy emerytalnej.

Natomiast waloryzacja podstawy wymiaru emerytur i rent z FUS miała polegać na pomnożeniu podstawy wymiaru świadczenia przez wskaźnik stanowiący iloraz zwaloryzowanej kwoty świadczenia i kwoty tego świadczenia ustalonej na dzień poprzedzający termin waloryzacji.

Takie rozwiązania wprowadzał ustawodawca, zakładając, że wskaźnik waloryzacji emerytur i rent w 2021 r. wyniesie 103,84%. Ostatecznie jednak wskaźnik ten, ustalony na zasadach określonych w art. 89 ustawy emerytalnej, wyniósł 104,24% (Mon. Pol. z 2021 r. poz. 167). W efekcie wszystkie świadczenia, dla których przewidziano wskazaną gwarantowaną kwotę podwyżki, po pomnożeniu przez wskaźnik wynoszący 104,24% ulegną zwiększeniu o więcej niż odpowiednio 50 zł, 37,50 zł czy 25 zł (patrz: Tabela 1). Przepis gwarantujący minimalną kwotę wzrostu emerytur i rent okazał się więc martwy.

Co prawda Senat w dniu 19 lutego 2021 r. wprowadził poprawkę do ustawy zmieniającej, polegającą na zwiększeniu gwarantowanych kwot podwyżki emerytur i rent odpowiednio do 70 zł, 52,50 zł i 35 zł, jednak ostatecznie Sejm na posiedzeniu w dniu 24 lutego 2021 r. ją odrzucił.

Tabela 1. Przykładowy wzrost wysokości świadczeń emerytalno-rentowych od 1 marca 2021 r.
Rodzaj świadczenia Przykładowe kwoty świadczenia Kwota wzrostu Kwota świadczenia obowiązująca od 1 marca 2021 r.
według stanu na dzień 28.02.2021 r. po procentowej waloryzacji1) faktyczna minimalna po procentowej waloryzacji z uwzględnieniem gwarantowanej kwoty wzrostu2)
(1) (2) (3) = (2) × 104,24% (4) = (3) - (2) (5) (6) = (3) (7) = (2) + (5)
Emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renta rodzinna 1.200,00 zł 1.250,88 zł 50,88 zł > 50,00 zł 1.250,88 zł > 1.250,00 zł
1.500,00 zł 1.563,60 zł 63,60 zł > 50,00 zł 1.563,60 zł > 1.550,00 zł
2.000,00 zł 2.084,80 zł 84,80 zł > 50,00 zł 2.084,80 zł > 2.050,00 zł
3.000,00 zł 3.127,20 zł 127,20 zł > 50,00 zł 3.127,20 zł > 3.050,00 zł
4.000,00 zł 4.169,60 zł 169,60 zł > 50,00 zł 4.169,60 zł > 4.050,00 zł
Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy 900,00 zł 938,16 zł 38,16 zł > 37,50 zł 938,16 zł > 937,50 zł
1.000,00 zł 1.042,40 zł 42,40 zł > 37,50 zł 1.042,40 zł > 1.037,50 zł
1.300,00 zł 1.355,12 zł 55,12 zł > 37,50 zł 1.355,12 zł > 1.337,50 zł
1.600,00 zł 1.667,84 zł 67,84 zł > 37,50 zł 1.667,84 zł > 1.637,50 zł
2.100,00 zł 2.189,04 zł 89,04 zł > 37,50 zł 2.189,04 zł > 2.137,50 zł
1) wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 104,24%
2) bezzasadna - w każdym przypadku procentowa waloryzacja powoduje wzrost świadczenia o kwotę wyższą niż gwarantowana kwota wzrostu

Najniższe emerytury i renty

Podobnie sytuacja wygląda z kwotami najniższych emerytur i rent. W 2021 r. zamiast ulec zwiększeniu w oparciu o obowiązujący wskaźnik waloryzacji (jak przewiduje art. 85 ust. 3 ustawy emerytalnej), miały być one zwiększone do konkretnych wartości wynoszących miesięcznie odpowiednio:

  • 1.250 zł - w przypadku emerytury, renty rodzinnej oraz renty z tytułu niezdolności do pracy dla osób całkowicie niezdolnych do pracy,
  • 937,50 zł - w przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy dla osób częściowo niezdolnych do pracy.

Zatem przewidziano tu podwyżkę adekwatną do gwarantowanych kwot wzrostu emerytur i rent, tj. odpowiednio o 50 zł lub 37,50 zł.

Przy czym, aby przy wyższym (niż zakładano) wskaźniku waloryzacji świadczeniobiorcy, do których mają zastosowanie najniższe emerytury i renty, nie byli stratni, ustawodawca jednocześnie zapobiegawczo w ustawie zmieniającej zastrzegł, iż w przypadku gdyby wskaźnik waloryzacji ustalony na 2021 r. okazał się wyższy niż 104,16%, wskazana wyżej kwota najniższej:

  • renty z tytułu niezdolności do pracy dla osób całkowicie niezdolnych do pracy,
  • najniższej emerytury oraz
  • renty rodzinnej,

tj. 1.250 zł, ulegnie zwiększeniu o kwotę stanowiącą różnicę między kwotą świadczenia w wysokości przysługującej w dniu 28 lutego 2021 r. podwyższoną w ramach waloryzacji wskaźnikiem a kwotą tego świadczenia podwyższoną o kwotę wynoszącą 50 zł. Prościej rzecz ujmując, ostateczne kwoty najniższych świadczeń można ustalić poprzez pomnożenie ich wartości obowiązujących w dniu 28 lutego 2021 r. przez wskaźnik waloryzacji. Licząc wskazanym algorytmem i stosując wyłącznie wskaźnik waloryzacji, otrzymuje się bowiem takie same wartości:

1.250 zł + [1.200 zł × 104,24% - (1.200 zł + 50 zł)] = 1.250,88 zł;

1.250 zł × 104,24% = 1.250,88 zł.

Na analogicznych zasadach została ustalona kwota najniższej renty dla osoby częściowo niezdolnej do pracy, która w efekcie od 1 marca 2021 r. wynosi 938,16 zł, zamiast przewidywanej kwoty 937,50 zł.

Nie tylko emerytury i renty

Corocznym zwiększeniom, za sprawą waloryzacji, podlegają nie tylko emerytury i renty, ale i inne świadczenia, wypłacane przez ZUS, KRUS i właściwe organy emerytalne.

Zaliczają się do nich m.in.:

  • kwota ryczałtowa świadczenia przedemerytalnego i gwarantowana kwota tego świadczenia, ustalane na analogicznych zasadach jak najniższe emerytury i renty,
  • świadczenia, których wysokość (w tym najniższa) obliczana jest w oparciu o najniższe emerytury i renty (patrz: Tabela 2).

Ponadto niezmiennie waloryzacji polegającej na pomnożeniu kwoty świadczenia przez wskaźnik waloryzacji podlegają:

  • dodatki do emerytur i rent,
  • kwoty maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent, o których mowa w art. 104 ust. 8 ustawy emerytalnej,
  • kwoty emerytur i rent wolne od egzekucji i potrąceń.

Decyzja ZUS

Zmiana wysokości emerytur i rent w ramach waloryzacji następuje z urzędu, a jeżeli wypłata świadczenia była wstrzymana - po jej wznowieniu, z uwzględnieniem wszystkich kolejnych waloryzacji i waloryzacji dodatkowych, przypadających w okresie wstrzymania wypłaty świadczenia.

Decyzje dotyczące waloryzacji emerytur i rent sporządzone z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego mogą zamiast podpisu zawierać nadruk imienia i nazwiska wraz ze stanowiskiem służbowym osoby upoważnionej do ich wydania.

Tabela 2. Zasady waloryzacji gwarantowanych oraz ryczałtowych kwot świadczeń obowiązujące w 2021 r.
Rodzaj świadczenia Sposób zwiększenia od 1 marca 2021 r. Wzrost wysokości świadczenia
z obowiązującej w dniu 28 lutego 2021 r. kwoty na należną od 1 marca 2021 r. kwotę o kwotę
najniższa emerytura do konkretnej wskazanej przez ustawodawcę kwoty, obliczonej na zasadach określonych w art. 7 ust. 1-2 ustawy zmieniającej 1.200 zł 1.250,88 zł1) 50,88 zł
najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy 1.200 zł 1.250,88 zł1) 50,88 zł
najniższa renta rodzinna 1.200 zł 1.250,88 zł1) 50,88 zł
najniższa renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy 900 zł 938,16 zł2) 38,16 zł
nauczycielskie świadczenie kompensacyjne wysokość świadczenia nie może być niższa niż kwota najniższej emerytury co najmniej 1.200 zł co najmniej 1.250,88 zł co najmniej o 50,88 zł
emerytura pomostowa co najmniej 1.200 zł co najmniej 1.250,88 zł co najmniej o 50,88 zł
świadczenie przedemerytalne do konkretnej wskazanej przez ustawodawcę kwoty, obliczonej na zasadach określonych w art. 7 ust. 1-2 ustawy zmieniającej 1.210,99 zł 1.262,34 zł3) 51,35 zł
gwarantowana kwota świadczenia przedemerytalnego 605,50 zł 631,17 zł4) 25,67 zł
najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego wynosi 120% kwoty najniższej odpowiedniej renty ustalonej i podwyższonej zgodnie z ustawą emerytalną 1.440 zł 1.501,06 zł 61,06 zł
najniższa renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego 1.080 zł 1.125,79 zł 45,79 zł
najniższa renta rodzinna z ubezpieczenia wypadkowego 1.440 zł 1.501,06 zł 61,06 zł
renta socjalna wynosi 100% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy ustalonej i podwyższonej zgodnie z ustawą emerytalną 1.200 zł 1.250,88 zł 50,88 zł
1) co wynika z wyliczenia: 1.250 zł + [1.200 zł × 104,24% - (1.200 zł + 50 zł)] = 1.250,88 zł
2) co wynika z wyliczenia: 937,50 zł + [900 zł × 104,24% - (900 zł + 37,50 zł)] = 938,16 zł
3) co wynika z wyliczenia: 1.260,99 zł + [1.210,99 zł × 104,24% - (1.210,99 zł + 50 zł)] = 1.262,34 zł
4) co wynika z wyliczenia: 630,50 zł + [605,50 zł × 104,24% - (605,50 zł + 25 zł)] = 631,17 zł
A A A
print
prev magazine next