Osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej wpłaciła zadatek na pobyt w hotelu. Niestety z przyczyn leżących po stronie hotelu (konieczność przeprowadzenia pilnego remontu) pobyt ten został odwołany. Spółka prowadząca ten hotel zwróciła tej osobie zadatek w podwójnej wysokości. Czy nadwyżka ponad pierwotnie wpłaconą kwotę stanowi dla ww. osoby przychód podlegający opodatkowaniu? Czy kwota zwróconego zadatku może stanowić koszt uzyskania przychodów?
| Otrzymana nadwyżka ponad kwotę uprzednio wpłaconego zadatku stanowi przychód podlegający opodatkowaniu. Zwrot zadatku zasadniczo może stanowić koszt uzyskania przychodu w tej części, w jakiej został poniesiony przez spółkę. |
Zadatek na gruncie Kodeksu cywilnego
Kodeks cywilny definiuje zadatek w art. 394. Wskazano w nim, że w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała, przy czym jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.
W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy przypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które odpowiedzialność ponoszą obie strony.
Zwrot zadatku w podwójnej wysokości a przychód u otrzymującego
Przychodami, co do zasady, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń (art. 11 ust. 1 ustawy o PDOF).
Jednym ze źródeł przychodów w podatku PIT są inne źródła (art. 10 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy). Przykładowe przychody pochodzące z tego źródła zostały wymienione w art. 20 ust. 1 ustawy o PDOF.
W sytuacji gdy osoba otrzymuje zwrot zadatku w kwocie wyższej od uprzednio wpłaconej, osiąga ona przysporzenie majątkowe stanowiące przychód podatkowy. Przychodem w tym przypadku będzie kwota stanowiąca różnicę pomiędzy zwróconą kwotą zadatku (w podwójnej wysokości) a kwotą zadatku uprzednio wpłaconą. Otrzymana nadwyżka stanowi przychód z innych źródeł i podlega opodatkowaniu. Nie jest to świadczenie stricte odszkodowawcze, tym samym nie korzysta ze zwolnienia z PIT na podstawie art. 21 ustawy o PDOF.
Tak też uznają organy podatkowe. Jak czytamy np. w interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 13 maja 2024 r., nr 0115-KDIT1.4011.121.2024.2.DB:
"(...) zadatek pełni (...) funkcje surogatu odszkodowania za niewykonanie umowy, występuje jako świadczenie o charakterze quasi odszkodowawczym. Zachowanie zadatku lub uzyskany zwrot jego podwójnej wartości nie stanowią jednak odszkodowania, a jedynie pełnią tą samą funkcję. Konsekwencją powyższego charakteru jest - zarówno w przypadku przepadku zadatku, jak i uzyskania sumy dwukrotności przekazanego zadatku - niemożność domagania się uzupełniającego odszkodowania na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego.
(...) Tym samym zwrot zadatku w podwójnej wysokości nie jest świadczeniem stricte odszkodowawczym i nie mieści się w katalogu zwolnień przedmiotowych zamieszczonym w art. 21 ust. 1 ww. ustawy (o PDOF - przyp. red.).
(...) otrzymana przez zainteresowanych kwota - w wysokości przewyższającej wpłaconą wcześniej kwotę zadatku - stanowi przychód z innych źródeł podlegający opodatkowaniu. (...)"
Na koniec roku podmiot zwracający ww. zadatek (tu: spółka) ma obowiązek sporządzenia i przesłania podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu informacji PIT-11, w której wykaże kwotę ww. przychodu. Przychód ten podatnik sam powinien opodatkować w zeznaniu rocznym.
Zwrócony zadatek a koszty uzyskania przychodów
Kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w tzw. negatywnym katalogu kosztów określonym w art. 23 ustawy o PDOF (art. 22 ust. 1 tej ustawy). Co prawda w art. 23 ust. 1 pkt 54 ww. ustawy wskazano, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat (kosztów) powstałych w wyniku utraty dokonanych przedpłat (zaliczek, zadatków) w związku z niewykonaniem umowy, jednak przepis ten nie będzie miał zastosowania w omawianej sytuacji, gdyż dotyczy on utraty m.in. zadatku przez wpłacającego.
W świetle powyższego zwrot zadatku w podwójnej wysokości należy rozpatrywać tu w świetle ogólnych przesłanek wynikających z art. 22 ust. 1 ustawy o PDOF. Tym samym przyjmując, iż zwrot zadatku służył zachowaniu bądź zabezpieczeniu źródła przychodów oraz miał racjonalne i gospodarcze uzasadnienie w aspekcie prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej, to wydatek z tego tytułu może stanowić koszt uzyskania przychodów.
Należy zwrócić uwagę, że zwrócony przez spółkę zadatek może być kosztem uzyskania przychodów tylko w tej części, w jakiej został przez nią poniesiony (tu: kwota stanowiąca różnicę między kwotą zwróconą a kwotą wcześniej otrzymaną).