Zysk wypracowany przez spółkę jawną należy do majątku spółki. Wspólnicy mają jednak prawo żądać jego wypłaty. Zasady podziału, dochodzenia wypłaty, a także praktyka pobierania zaliczek na poczet przyszłego zysku powodują, że dzielenie zysku w spółce jawnej nie jest proste. Dlatego warto, aby lakoniczne regulacje Kodeksu spółek handlowych dotyczące podziału zysku doprecyzować w umowie spółki.
Zysk dla każdego wspólnika
Wspólnicy spółki jawnej mają zagwarantowane prawo do udziału w zysku wypracowywanym przez spółkę. Z art. 51 Kodeksu spółek handlowych wynika, że każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach i uczestniczy w stratach w tym samym stosunku bez względu na rodzaj i wartość wniesionego wkładu. Przepis ten ma charakter dyspozytywny. Tym samym umowa spółki może określić inny sposób partycypacji w zyskach, w szczególności powiązać go z wysokością wniesionych wkładów lub zaangażowaniem poszczególnych wspólników w prowadzenie spraw spółki. Umowa spółki może zwolnić całkowicie wspólnika od udziału w stratach, nie może go natomiast pozbawić prawa do udziału w zysku (art. 51 § 3 K.s.h.).
Art. 51 K.s.h. określa wyłącznie zasadę partycypacji w wyniku finansowym spółki, nie przesądzając samodzielnie o powstaniu i wymagalności roszczenia o wypłatę. Tę kwestię reguluje art. 52 K.s.h.
Roszczenie o wypłatę
Zgodnie z art. 52 § 1 K.s.h. wspólnik może żądać podziału i wypłaty całości zysku z końcem każdego roku obrotowego. Przepis ten, w odróżnieniu od regulacji właściwych spółkom kapitałowym, nie uzależnia powstania roszczenia od podjęcia przez wspólników odrębnej uchwały o przeznaczeniu zysku do wypłaty. Kwestię tę jednoznacznie potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt II CSKP 346/23, wskazując, że prawo wspólnika do żądania wypłaty zysku przysługuje mu niezależnie od podjęcia uchwały w tym przedmiocie, ponieważ wynika ono z samego zatwierdzenia sprawozdania finansowego za dany rok obrotowy. Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że świadczenie spółki z tytułu wypłaty zysku realizuje istniejące już z mocy ustawy zobowiązanie wobec wspólnika, konkretyzowane jedynie - a nie kreowane - ewentualną uchwałą wspólników.
Tym samym brak uchwały w sprawie podziału zysku nie stanowi przeszkody do skutecznego dochodzenia przez wspólników roszczeń o wypłatę udziału w zysku, o ile spółka osiągnęła zysk i zatwierdzono jej sprawozdanie finansowe.
Należy pamiętać, że udział w zysku mogą mieć również byli wspólnicy spółki. Na mocy art. 65 § 5 K.s.h. wspólnik występujący albo spadkobierca wspólnika uczestniczą w zysku i stracie ze spraw jeszcze niezakończonych. Nie mają oni jednak wpływu na ich prowadzenie. Mogą jednak żądać wyjaśnień, rachunków oraz podziału zysku i straty z końcem każdego roku obrotowego. Kwestia ta może zostać odmiennie uregulowana w umowie spółki.
Zaliczki dla wspólników
W przypadku spółki jawnej Kodeks spółek handlowych nie reguluje - w przeciwieństwie choćby do spółki z o.o. - zasad wypłaty zaliczek na poczet przewidywanego zysku. Dopuszczalność takiej praktyki wynika z orzecznictwa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt III CSK 290/08, wskazał, że w spółce jawnej do wypłaty udziału w zysku nie jest niezbędne podjęcie uchwały - wspólnicy mogą pobierać określone kwoty z tego tytułu bez uchwały, lecz za zgodą wszystkich wspólników. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest pobieranie zaliczek na poczet przyszłego, jeszcze niewypracowanego zysku. SN wskazał ponadto, że w razie nieosiągnięcia przez spółkę zysku w danym roku obrotowym wspólnik, który za zgodą pozostałych wspólników pobrał taką zaliczkę, nie ma obowiązku zwrotu pobranej kwoty do kasy spółki - jej rozliczenie następuje dopiero w kolejnym okresie obrachunkowym, w którym spółka wypracuje zysk.
Dlatego zaliczki pobrane zgodnie z wolą ogółu wspólników mają podstawę prawną i nie podlegają zwrotowi jako świadczenie nienależne, nawet jeśli ostatecznie przewyższą przypadający wspólnikowi udział w zysku (patrz ramka).
Pozostawienie zysku w spółce
Skoro wypłata zysku stanowi uprawnienie wspólnika, z którego może on skorzystać, lecz nie musi, brak podjęcia uchwały o podziale zysku - lub świadome jej niepodjęcie za zgodą wspólników - oznacza po prostu niezrealizowanie przysługującego roszczenia, a nie jego wygaśnięcie czy automatyczne związanie środków w kapitałach spółki na innej podstawie prawnej. Pozostawienie zysku w spółce jest zatem w pełni dopuszczalne, o ile wspólnicy nie wystąpią z żądaniem jego wypłaty czy wprost jednomyślnie postanowią o nierealizowaniu roszczenia o wypłatę zysku.
Pozostawienie zysku w spółce nie rodzi obowiązku podatkowego w PCC. Zysk wypracowany przez spółkę już wchodzi w skład jej majątku, a rezygnacja wspólników z żądania jego wypłaty - w przeciwieństwie do wniesienia lub podwyższenia wkładu - nie stanowi zmiany umowy spółki w rozumieniu art. 1 ust. 3 pkt 1 ustawy o PCC (Dz. U. z 2026 r. poz. 191). Nie dochodzi tu do żadnego przysporzenia po stronie spółki kosztem majątku wspólników, lecz jedynie do braku realizacji istniejącego już roszczenia, co wyklucza kwalifikację takiej sytuacji jako dopłaty lub dodatkowego wkładu podlegającego opodatkowaniu. NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 2834/14, wskazał, że odroczenie wypłaty zysku w spółce jawnej (przeniesienie go na kapitał zapasowy) nie może być utożsamiane z podwyższeniem wkładu wspólników.
Uregulowania w umowie spółki
Warto pamiętać, że wszystkie opisane powyżej zasady wynikają z przepisów K.s.h. o charakterze dyspozytywnym (art. 37 § 1 K.s.h.). Oznacza to, że wspólnicy mogą w umowie spółki w sposób odmienny uregulować kwestię wypłaty zysku, zaliczek na zysk, zwrotu zaliczek czy pozostawiania zysku w spółce. Umowa może również określać zasady podejmowania uchwał w tych kwestiach, oznaczać terminy do wypłaty zysku i zaliczek.
Postanowienia umowy mogą zarówno zaostrzać, jak i łagodzić zasady wynikające z regulacji ustawowych.
|
Brak dodatkowego opodatkowania Spółka jawna, co do zasady, nie jest podatnikiem podatku dochodowego. Jej dochody nie są opodatkowywane na poziomie samej spółki, lecz na bieżąco, proporcjonalnie do posiadanego udziału, opodatkowane są na poziomie wspólników (art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pdof - Dz. U. z 2026 r. poz. 592 ze zm. oraz art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pdop - Dz. U. z 2026 r. poz. 554 ze zm.). Konsekwencją tej konstrukcji jest to, że zarówno wypłata zysku po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego (jeśli sprawozdanie jest zatwierdzane), jak i wypłata zaliczek na poczet przyszłego zysku w trakcie roku obrotowego są dla wspólnika neutralne podatkowo. Dochód spółki został już bowiem opodatkowany wcześniej wobec wspólników, niezależnie od tego, czy środki zostały przelane z rachunku spółki na rachunki wspólników. Faktyczna wypłata zysku lub zaliczki stanowi zatem jedynie techniczne przesunięcie środków pieniężnych, które nie wywołuje skutków podatkowych. Inaczej może być oceniona sytuacja nadwyżki pobranych zaliczek ponad faktycznie przypadający wspólnikowi udział w zysku, która - w zależności od okoliczności - może rodzić po stronie wspólnika dodatkowe skutki podatkowe. Mogą one być różne m.in. w zależności od tego, czy zaliczka zostanie rozliczona na poczet zysku z kolejnego jeszcze roku obrotowego czy też nie doczeka się w ogóle rozliczenia. Główny wyjątek od tej reguły dotyczy spółki jawnej, której wspólnikami nie są wyłącznie osoby fizyczne oraz gdy spółka nie wywiąże się z obowiązków informacyjnych (por. art. 1 ust. 3 pkt 1a, ust. 4-5 i ust. 7 ustawy o pdop). |
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 15.09.2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 18)