Rozszerzona odpowiedzialność producenta i przepisy PPWR

Dopiero po wejściu w życie krajowych przepisów wdrażających rozszerzoną odpowiedzialność producenta za opakowania zaczną obowiązywać nowe obowiązki, w tym m.in. wnoszenia przez producentów opłaty opakowaniowej. W krajowych realiach Organizatorem ROP Opakowań ma zostać Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Wdrożenie w fazie projektowej

Do tej pory próby wdrożenia do krajowych przepisów rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) za opakowania, zgodnej z wymogami unijnymi, nie przyniosły rezultatów. Do polskiego porządku prawnego system ROP, wymagany przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2018/852/UE zmieniającą dyrektywę 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, a precyzując ROP w rozumieniu art. 8 i art. 8a dyrektywy ramowej 2008/98/WE, miał być wdrożony do 5 stycznia 2023 r. Pierwsza próba tego wdrożenia pojawiła się w sierpniu 2021 r., druga w sierpniu 2025 r. Mowa tu o projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (druk nr UC100 z wykazu RCL), która ma na celu dostosowanie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta do wymagań art. 8 i art. 8a dyrektywy 2008/98/WE, w świetle wymagań rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (rozporządzenia PPWR).

Obowiązki w zakresie ROP

Najwięcej kontrowersji w projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych budzi mechanizm wdrożenia ROP. Celem jest bowiem przeniesienie kosztów zbiórki, transportu, sortowania i recyklingu opadów opakowaniowych znajdujących się w strumieniu komunalnym z mieszkańców i gmin na producentów wprowadzających opakowania na rynek. Na gruncie projektowanych przepisów producent będzie ponosił rozszerzoną odpowiedzialność producenta w odniesieniu do opakowania, w tym opakowania produktu w opakowaniu, które udostępnia po raz pierwszy na terytorium kraju lub rozpakowuje, nie będąc użytkownikiem końcowym. Do obowiązków producenta w zakresie ROP będzie należeć pokrywanie kosztów:

• selektywnego zbierania odpadów powstałych z opakowań, a następnie ich transportu i przetwarzania, w tym przetwarzania niezbędnego dla realizacji celów, o których mowa w art. 52 ust. 1 rozporządzenia 2025/40 oraz celów w zakresie zbierania odpadów określonych w poz. 5-10 załącznika nr 1 do projektowanej ustawy (patrz tabela), które to koszty mogą być pomniejszone o przychody z ponownego użycia, ze sprzedaży materiałów pochodzących z przetwarzania tych odpadów,
• informowania posiadaczy odpadów powstałych z opakowań o środkach służących zapobieganiu powstawaniu odpadów, zakładach zajmujących się ponownym użyciem i przygotowaniem do ponownego użycia, systemach zbierania odpadów oraz o sposobach zapobiegania zaśmiecaniu,
• gromadzenia danych dotyczących opakowań wprowadzanych do obrotu oraz zbierania i przetwarzania odpadów powstałych z opakowań, a także sprawozdawczości w tym zakresie,
• etykietowania pojemników na odpady do zbierania odpadów opakowaniowych oraz prowadzenia analiz składu zebranych zmieszanych odpadów komunalnych zgodnie z art. 45 ust. 2 rozporządzenia 2025/40.

Organizacja ROP Opakowań

Producent ma wypełniać obowiązki w zakresie ROP za pośrednictwem Organizacji ROP Opakowań, którym ma zostać NFOŚiGW. W projekcie ustawy określono jego zadania w ramach realizacji obowiązku pokrywania kosztów selektywnego zbierania odpadów powstałych z opakowań oraz ich transportu i przetwarzania. Wskazano też warunki zawierania umów cywilnoprawnych w zakresie gospodarowania odpadami opakowaniowymi z gminami, podmiotami odbierającymi odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości, zbierającymi odpady opakowaniowe inne niż komunalne, przetwarzającymi odpady komunalne oraz przetwarzającymi odpady opakowaniowe inne niż komunalne w procesach odzysku poprzedzających recykling, prowadzącymi recykling odpadów opakowaniowych. W projekcie ustawy określono zasady składania wniosków przez te podmioty oraz ich weryfikacji i ustalania wysokości finansowania kosztów gospodarowania odpadami opakowaniowymi przez te podmioty.

Opłata opakowaniowa

Za pośrednictwem NFOŚIGW jako Organizacji ROP Opakowań producent wykonujący obowiązki w zakresie ROP będzie obowiązany do wniesienia opłaty opakowaniowej na odrębny rachunek bankowy prowadzony przez marszałka województwa. Maksymalna stawka opłaty opakowaniowej dla każdego rodzaju opakowania ma wynieść 4,50 zł za 1 kg. Ostateczne stawki opłaty opakowaniowej będą wynikać z aktu wykonawczego do projektowanej ustawy, tj. rozporządzenia ministra właściwego do spraw klimatu. W rozporządzeniu wykonawczym zostaną określone:

• stawki opłaty opakowaniowej dla poszczególnych kategorii materiałowych opakowań, przy uwzględnieniu opakowań wielomateriałowych, kierując się kosztami zagospodarowania odpadów powstających z tych opakowań i wartością pozyskiwanych z nich surowców wtórnych oraz koniecznością osiągnięcia poziomów recyklingu, o których mowa w art. 52 ust. 1 rozporządzenia nr 2025/40 i celów w zakresie zbierania odpadów określonych w poz. 5-10 załącznika nr 1 do projektowanej ustawy oraz
• rodzaje opakowań produktów nieprzeznaczonych dla gospodarstw domowych, które - z uwagi na ich typowe zastosowania - nie są zagospodarowywane w strumieniu odpadów komunalnych oraz stawki opłaty opakowaniowej dla tych opakowań, uwzględniając różnicę kosztów zagospodarowania odpadów.

Producenci wypełniający obowiązki za pośrednictwem Organizacji ROP Opakowań mają być zwolnieni z konieczności wnoszenia opłaty opakowaniowej, której kwartalna wysokość nie przekroczy 150 zł.