Od 1 października 2025 r. wprowadzony został tzw. system kaucyjny. Polega on na pobieraniu opłaty (kaucji) przy sprzedaży napojów w określonych opakowaniach, która jest oddawana w momencie zwrotu tych opakowań. System kaucyjny obejmuje jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych o pojemności do 3 litrów, puszki metalowe o pojemności do 1 litra i butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.
Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje jest obowiązany do odpowiedniego rozliczania VAT, gdy opakowanie lub odpad opakowaniowy nie zostaną zwrócone do systemu. Natomiast podmiot reprezentujący pełni rolę płatnika z tytułu podatku VAT wynikającego z pobranych kwot kaucji od opakowań lub odpadów opakowaniowych niezwróconych w trakcie roku podatkowego.
Uwaga
Pobrana kaucja na każdym etapie obrotu w łańcuchu dostaw nie jest opodatkowana podatkiem VAT. Obowiązek rozliczenia VAT powstaje wyłącznie w odniesieniu do niezwróconej kaucji za opakowania objęte systemem kaucyjnym. Szczegółowe wytyczne dotyczące rozliczania VAT w związku z wprowadzeniem systemu kaucyjnego zawierają objaśnienia podatkowe Ministerstwa Finansów z dnia 29 sierpnia 2025 r.
1. Podmiot wprowadzający zobowiązany do podwyższenia podstawy opodatkowania
Na podstawie art. 29a ust. 12c ustawy o VAT w przypadku niezwrócenia do podmiotu reprezentującego opakowania lub odpadu opakowaniowego objętych systemem kaucyjnym, wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje podwyższa podstawę opodatkowania na ostatni dzień roku o różnicę w wartości kaucji wynikającą z wprowadzonych przez niego do obrotu w danym roku opakowań objętych systemem kaucyjnym a opakowań lub odpadów opakowaniowych objętych tym systemem zwróconych do podmiotu reprezentującego w danym roku. Kwota tej różnicy zawiera kwotę podatku. Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje jest obowiązany do podwyższenia podstawy opodatkowania w deklaracji podatkowej składanej za pierwszy okres rozliczeniowy roku następującego po roku, dla którego ustalono różnicę w wartości kaucji.
Zasadniczo wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje rozlicza wartość niezwróconej kaucji za opakowania objęte systemem kaucyjnym w deklaracji składanej za pierwszy okres rozliczeniowy roku następującego po roku, w którym powstała różnica pomiędzy liczbą opakowań wprowadzonych do obrotu a liczbą opakowań lub odpadów opakowaniowych zwróconych w tym roku do podmiotu reprezentującego. W przypadku podatników:
- rozliczających się w okresach miesięcznych rozliczenie następuje w deklaracji za styczeń składanej do 25 lutego następnego roku,
- w przypadku podatników rozliczających się w okresach kwartalnych rozliczenie dokonywane jest w deklaracji składanej za pierwszy kwartał roku składanej do 25 kwietnia następnego roku.
Uwaga
W 2026 r. przesunięto obowiązek rozliczenia VAT od kaucji za niezwrócone opakowania lub odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym o jeden miesiąc dla podatników rozliczających się w okresach miesięcznych. Zatem pierwszego rozliczenia dotyczącego 2025 r. należy dokonać w deklaracji za luty 2026 r. (składanej do 25 marca 2026 r.). Zmiana nie dotyczy podatników rozliczających się w okresach kwartalnych.
|
Przykład Załóżmy, że wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje (rozliczający VAT miesięcznie) w 2026 r. sprzedał 1.000 sztuk napojów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, które były opodatkowane podstawową 23% stawką VAT. Kaucja za opakowanie wynosiła 0,50 zł. Zatem łączna wartość kaucji za 1.000 sztuk sprzedanych napojów wyniosła 500 zł. Na dzień 31 grudnia 2026 r. podmiot reprezentujący na podstawie prowadzonych ewidencji ustalił, że nie zostało zwróconych 100 sztuk odpadów powstałych z opakowań. Wartość niezwróconej kaucji w trakcie roku wynosi 50 zł. Z ewidencji wynika, że oddanych zostało 900 sztuk odpadów opakowaniowych (900 sztuk × 0,50 zł = 450 zł). W związku z tym niezwrócona kwota kaucji w wysokości 50 zł stanowi kwotę brutto za niezwrócone odpady opakowaniowe (100 sztuk × 0,50 zł = 50 zł). Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje podwyższa w JPK_VAT składanym za pierwszy okres rozliczeniowy kolejnego roku podstawę opodatkowania oraz zwiększa należny podatek VAT od niezwróconej kaucji (w przypadku podatników rozliczających się w okresach kwartalnych dane ewidencyjne dotyczące rozliczenia niezwróconej kaucji wykazuje się w 3 miesiącu kwartału razem z częścią deklaracyjną). Sposób prawidłowego wypełniania JPK_VAT omówiono w dalszej części artykułu. |
Poza tym, w sytuacji gdy w danym roku wartość kaucji wynikająca z opakowań objętych systemem kaucyjnym wprowadzonych do obrotu przez wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje jest mniejsza niż wartość kaucji wynikająca z opakowań lub odpadów opakowaniowych objętych tym systemem zwróconych do podmiotu reprezentującego, wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje uwzględnia tę różnicę przy ustaleniu podstawy opodatkowania dla:
1) kolejnego roku albo
2) lat następujących po kolejnym roku, jeżeli w kolejnym roku wartość kaucji wynikająca z opakowań objętych systemem kaucyjnym wprowadzonych do obrotu przez wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje jest mniejsza niż łączna wartość kaucji wynikająca z opakowań lub odpadów opakowaniowych objętych tym systemem zwróconych do podmiotu reprezentującego oraz wartość różnicy wynikającej z roku poprzedniego (art. 29a ust. 12d ustawy o VAT).
2. Podmiot reprezentujący jako płatnik VAT
Zgodnie z art. 17b ustawy o VAT podmiot reprezentujący, który zawarł umowy z wprowadzającymi produkty w opakowaniach na napoje, jest płatnikiem podatku VAT od kaucji pobranych przez tych wprowadzających za opakowania objęte systemem kaucyjnym, które nie zostały zwrócone w tym systemie. Podmiot reprezentujący jest obowiązany, bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego, do obliczania i wpłacania kwot podatku na rachunek właściwego urzędu skarbowego za okres roku, w terminie do ostatniego dnia pierwszego miesiąca następującego po roku, dla którego ustalono różnicę w wartości kaucji wynikającą z wprowadzonych do obrotu w danym roku opakowań objętych systemem kaucyjnym i z opakowań lub odpadów opakowaniowych objętych tym systemem zwróconych do podmiotu reprezentującego w danym roku (art. 103 ust. 5da ustawy o VAT).
Uwaga
Płatnik, o którym mowa w art. 17b ustawy o VAT (podmiot reprezentujący) jest obowiązany do obliczenia i wpłacenia kwoty podatku za 2025 r. w terminie do dnia 28 lutego 2026 r. Podmiot reprezentujący dokonuje płatności podatku VAT na mikrorachunek wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje.
|
Przykład Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje w 2026 r. sprzedał 1.000 sztuk napojów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, które były opodatkowane podstawową 23% stawką VAT. Wartość kaucji za każde sprzedane opakowanie wynosiła 0,50 zł. Łączna wartość kaucji za 1.000 sztuk sprzedanych napojów wyniosła 500 zł. Na dzień 31 grudnia 2026 r. podmiot reprezentujący na podstawie prowadzonych ewidencji, w tym uwzględniających rozliczenia z innymi podmiotami reprezentującymi, ustalił, że nie zostało zwróconych 200 sztuk opakowań, w związku z czym posiada niezwróconą kwotę kaucji w wysokości 100 zł. Kwota 100 zł stanowiła kwotę brutto za niezwrócone odpady opakowaniowe (200 sztuk × 0,50 zł = 100 zł). Podmiot reprezentujący od kwoty 100 zł obliczył należny podatek VAT, który wyniósł 18,70 zł i następnie wyliczony podatek VAT wpłacił do właściwego organu podatkowego w terminie do 31 stycznia 2027 r. na mikrorachunek przypisany do wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje. |
Źródło: Objaśnienia podatkowe MF z dnia 29 sierpnia 2025 r.
3. Ewidencja elektroniczna niezbędna do rozliczenia VAT
Zarówno wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje oraz podmiot reprezentujący są obowiązani do prowadzenia ewidencji w postaci elektronicznej zawierającej dane niezbędne do określenia podstawy opodatkowania, w tym o wprowadzonych do obrotu opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, z podziałem na rodzaje tych opakowań, o ich liczbie i wartości pobranej kaucji w danym roku oraz o zwróconych opakowaniach i odpadach opakowaniowych objętych systemem kaucyjnym, z podziałem na rodzaje tych opakowań lub odpadów opakowaniowych, o ich liczbie i wartości zwróconej kaucji w danym roku. Ewidencja podmiotu reprezentującego jest prowadzona z podziałem na wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje.
Ewidencję tę zarówno wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje oraz podmiot reprezentujący muszą:
- udostępniać drogą elektroniczną na każde żądanie organu podatkowego,
- przechowywać przez okres 5 lat od zakończenia roku, w rozliczeniu za który ustalono podstawę opodatkowania wynikającą z różnicy między wartością pobranej kaucji za opakowania objęte systemem kaucyjnym wprowadzone do obrotu w danym roku a wartością zwróconej kaucji za opakowania lub odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym w danym roku.
Powyższe zostało uregulowane w art. 109 ust. 11ia-11ic ustawy o VAT.
4. Prawidłowe wypełnianie JPK_VAT przez podmiot wprowadzający
Wypełniając JPK_VAT z deklaracją (JPK_V7M(3)/V7K(3)) podmiot wprowadzający powinien:
- wykazać zwiększenie podstawy opodatkowania oraz kwoty podatku należnego z tytułu niezwróconej kaucji w pozycji przewidzianej dla tej stawki podatku,
- podać wysokość podatku od niezwróconej kaucji pobranej za produkty w opakowaniach na napoje objęte systemem kaucyjnym, podlegającą wpłacie przez podmiot reprezentujący, który zawarł umowy z wprowadzającymi produkty w opakowaniach na napoje - w polu K_360 (w części ewidencyjnej w zakresie VAT należnego) oraz odpowiednio w polu P_360 (w części deklaracyjnej w zakresie rozliczenia podatku należnego),
- pomniejszyć wysokość podatku należnego wykazaną w części deklaracyjnej w polu P_38 o kwotę z pola P_360 (kwota podlegająca wpłacie przez płatnika z tytułu kaucji nie zwiększy zatem zobowiązania podatnika wprowadzającego, który ma obowiązek wykazać kaucję w swoim rozliczeniu).
Z objaśnień do JPK_VAT z deklaracją wynika, że podatnicy ujmują w ewidencji wysokość podstawy opodatkowania oraz wysokość podatku należnego w podziale na stawki podatku oraz sprzedaż zwolnioną od podatku zgodnie z zapisami ewidencji prowadzonej dla celów systemu kaucyjnego (o której mowa w art. 109 ust. 11ia ustawy o VAT) oraz dane podmiotów reprezentujących odpowiedzialnych za wpłatę podatku od niezwróconej kaucji pobranej za produkty w opakowaniach na napoje objęte systemem kaucyjnym. Dane te ujmuje się na podstawie dowodu wewnętrznego (z oznaczeniem "WEW"), podając w polu z numerem dowodu - nazwę "SYSTEM KAUCYJNY", a w polu z numerem, za pomocą którego nabywca, dostawca lub usługodawca jest zidentyfikowany na potrzeby podatku lub podatku od wartości dodanej, i w polu z imieniem i nazwiskiem lub nazwą nabywcy, dostawcy lub usługodawcy - odpowiednie dane tych podmiotów reprezentujących.
Zatem wypełniając wzór JPK_VAT z deklaracją, który został udostępniony w programie DRUKI Gofin, w części ewidencyjnej w zakresie VAT należnego dla JPK_V7M/V7K podmiot wprowadzający rozliczający podatek VAT od niezwróconej kaucji za opakowania objęte systemem kaucyjnym powinien:
- w polu "NIP kontrahenta"/"Nazwa kontrahenta" wpisać odpowiednio NIP i dane podmiotu reprezentującego,
- w polu "Dowód sprzedaży" wpisać nazwę "SYSTEM KAUCYJNY",
- w polu "Dane z faktur lub oznaczenia dotyczące występowania faktur w KSeF" zaznaczyć "DI - Dowód inny niż faktura",
- w polu "Typ dokumentu" zaznaczyć "WEW - Dowód wewnętrzny",
- w polu K_360 określonym jako "Niezwrócona kaucja za produkty w opakowaniach - system kaucyjny" wykazać VAT należny od niezwróconej kaucji,
- w polach właściwych dla sprzedaży według odpowiednich stawek VAT wykazać wartość podstawy opodatkowania oraz podatek VAT (pozycje od K_15 do K_20).