Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym wyroby akcyzowe to m.in. płyn do papierosów elektronicznych, saszetki nikotynowe i inne wyroby nikotynowe, wymienione w załączniku nr 1 do ustawy. W poz. 46 załącznika nr 1 do ustawy, bez względu na kod CN, wymieniono płyn do papierosów elektronicznych, w poz. 50, bez względu na kod CN - saszetki nikotynowe, a w poz. 51, bez względu na kod CN - inne wyroby nikotynowe.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 12 ustawy, procedura zawieszenia poboru akcyzy to procedura stosowana podczas produkcji, w tym przetwarzania lub magazynowania, w tym przechowywania, lub przeładowywania i przemieszczania wyrobów akcyzowych, w trakcie której, gdy są spełnione warunki określone w przepisach ustawy akcyzowej i aktów wykonawczych wydanych na jej podstawie, z obowiązku podatkowego nie powstaje zobowiązanie podatkowe. Co do zasady, procedurę zawieszenia poboru akcyzy stosuje się do wyrobów akcyzowych określonych w załączniku nr 2 do ustawy. Procedurę zawieszenia poboru akcyzy, stosownie do art. 40 ust. 6 ustawy, stosuje się na terytorium kraju również do wyrobów akcyzowych innych niż określone w załączniku nr 2 do ustawy, objętych stawką akcyzy inną niż stawka zerowa, z zastrzeżeniem art. 47 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy.
Jak stanowi art. 41 ust. 1 ustawy, jeżeli procedura zawieszenia poboru akcyzy jest związana z przemieszczaniem wyrobów akcyzowych, warunkiem jej zastosowania jest:
1) zastosowanie e-AD albo dokumentu zastępującego e-AD;
2) złożenie we właściwym urzędzie skarbowym zabezpieczenia akcyzowego.
W myśl art. 41 ust. 4 ustawy, jeżeli procedura zawieszenia poboru akcyzy dotyczy wyrobów akcyzowych, o których mowa w art. 40 ust. 6 ustawy, warunkiem jej zastosowania jest w przypadku wyrobów:
1) przemieszczanych wyłącznie na terytorium kraju - spełnienie warunków, o których mowa w art. 41 ust. 1 ustawy;
2) przemieszczanych na terytorium kraju w ramach nabycia wewnątrzwspólnotowego, w celu wprowadzenia ich do składu podatkowego:
a) dokonanie przez podatnika do właściwego naczelnika urzędu skarbowego zgłoszenia o planowanym nabyciu wewnątrzwspólnotowym obejmującego w szczególności dane dotyczące ilości nabywanych wyrobów akcyzowych i kwotę akcyzy podlegającej zawieszeniu, oraz złożenie zabezpieczenia akcyzowego, przed wprowadzeniem wyrobów na terytorium kraju, oraz
b) dołączenie do przemieszczanych wyrobów dokumentów handlowych;
3) przemieszczanych na terytorium kraju w ramach dostawy wewnątrzwspólnotowej:
a) złożenie we właściwym urzędzie skarbowym zabezpieczenia akcyzowego przed rozpoczęciem przemieszczania oraz
b) dołączenie do przemieszczanych wyrobów dokumentów handlowych.
Zgodnie z art. 42 ust. 1 pkt 7 ustawy, zakończenie procedury zawieszenia poboru akcyzy następuje w przypadku dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu wyrobów akcyzowych, o których mowa w art. 40 ust. 6 - z dniem otrzymania przez podmiot wysyłający, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 31 lit. a) ustawy, który dokonał dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu tych wyrobów, dokumentu handlowego lub innego dokumentu potwierdzającego dostawę tych wyrobów na terytorium państwa członkowskiego albo wyprowadzenie ich poza terytorium Unii Europejskiej; zobowiązanie podatkowe nie powstaje i wygasa powstały w wyniku dokonania określonej czynności podlegającej opodatkowaniu obowiązek podatkowy ciążący na podatniku, z chwilą otrzymania przez niego tego dokumentu, w części objętej potwierdzeniem.
W myśl art. 42 ust. 1 pkt 8 ustawy, w przypadku nieotrzymania przez podmiot wysyłający, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 31 lit. a) ustawy, w terminie 4 miesięcy od dnia wysyłki ze składu podatkowego wyrobów akcyzowych, dokumentu, o którym mowa w art. 42 ust. 1 pkt 7 ustawy, z potwierdzeniem dostawy tych wyrobów akcyzowych na terytorium państwa członkowskiego albo wyprowadzenia ich poza terytorium Unii Europejskiej, jeżeli przemieszczanie miało miejsce w ramach dostawy wewnątrzwspólnotowej albo eksportu przez terytorium państwa członkowskiego - następnego dnia po upływie tego terminu.
Zgodnie z art. 99b ust. 4 ustawy, stawka akcyzy na płyn do papierosów elektronicznych wynosi 1,80 zł za każdy mililitr. Jak stanowi art. 99cc ust. 4 ustawy, stawka akcyzy na saszetki nikotynowe wynosi 250,00 zł za każdy kilogram. Natomiast w myśl art. 99cd ust. 4 ustawy, stawka akcyzy na inne wyroby nikotynowe wynosi 250,00 zł za każdy kilogram.
Przy czym w 2026 r., zgodnie z art. 165a ust. 8 ustawy, stawka akcyzy na płyn do papierosów elektronicznych wynosi - 1,44 zł za każdy mililitr. Jednocześnie zgodnie z art. 165b ustawy, stawka akcyzy na saszetki nikotynowe wynosi - 200,00 zł za każdy kilogram, a w myśl art. 165c ustawy stawka akcyzy na inne wyroby nikotynowe wynosi - 200,00 zł za każdy kilogram.
1. Warunki zastosowania procedury zawieszenia poboru akcyzy
Płyn do papierosów elektronicznych, saszetki nikotynowe oraz inne wyroby nikotynowe są opodatkowane stawkami akcyzy innymi niż stawka zerowa. Wobec czego, w stosunku do płynu do papierosów elektronicznych, saszetek nikotynowych oraz innych wyrobów nikotynowych, stanowiących wyroby akcyzowe niewymienione w załączniku nr 2 do ustawy i jednocześnie opodatkowane stawkami akcyzy innymi niż stawka zerowa, możliwe jest zastosowanie procedury zawieszenia poboru akcyzy w przypadku przemieszczania tych wyrobów na terytorium kraju w ramach dostawy wewnątrzwspólnotowej na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 3 ustawy.
Warunkiem zastosowania procedury zawieszenia poboru akcyzy jest złożenie we właściwym urzędzie skarbowym zabezpieczenia akcyzowego przed rozpoczęciem przemieszczania oraz dołączenie do przemieszczanych wyrobów dokumentów handlowych. Wprowadzenie regulacji prawnej określonej w art. 41 ust. 4 ustawy wynika z faktu, że na terenie innych państw członkowskich UE wyroby akcyzowe niewymienione w załączniku nr 2 do ustawy, objęte stawką akcyzy inną niż stawka zerowa, nie podlegają zharmonizowanym przepisom akcyzowym.
W konsekwencji, w przypadku przemieszczania z terytorium kraju do krajów UE wyrobów opodatkowanych jedynie w Polsce, nie ma zastosowania dokument e-AD lub dokument go zastępujący, a przemieszczenie odbywa się na podstawie dokumentów handlowych. Należy zatem stwierdzić, że warunek dołączenia do przemieszczanych wyrobów akcyzowych dokumentów handlowych zamiast e-AD znajduje zastosowanie w przypadku dostawy wewnątrzwspólnotowej płynu do papierosów elektronicznych, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 35 ustawy, saszetek nikotynowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 36a ustawy i innych wyrobów nikotynowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 36b ustawy dokonywanej przez podmiot prowadzący skład podatkowy z zastosowaniem procedury zawieszenia poboru akcyzy.
2. Zakończenie procedury na podstawie dokumentów handlowych
Ustawa nie precyzuje, jakie warunki musi spełnić dany dokument, aby mógł być traktowany jako dokument handlowy w rozumieniu art. 41 ust. 4 pkt 3 lit. b) ustawy. Również w przepisie art. 42 ust. 1 pkt 7 ustawy mowa jest o dokumencie handlowym lub innym dokumencie potwierdzającym dostawę, jednak bez zdefiniowania, co przez taki dokument należy rozumieć. Zatem przez dokumenty handlowe rozumieć należy dokumenty powszechnie stosowane w obrocie handlowym, które pozwalają na określenie ilości i rodzaju dostarczonych wyrobów, a także określenie stron i przedmiotu transakcji. W szczególności dokumentami takimi mogą być faktura VAT, list przewozowy (CMR) lub inne dokumenty zawierające m.in. informacje o nadawcy, odbiorcy, miejscu odbioru, środku transportu oraz informacje o przemieszczanych wyrobach. W związku z tym, że przepisy ustawy o podatku akcyzowym, nie stanowią o formie tych dokumentów, dopuszczalna jest więc każda forma dokumentu, która uprawdopodobnia wywóz towarów z terytorium kraju i ich dostarczenie na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, zawierająca wskazane wyżej informacje.
Ponadto, przy istniejących wielu kanałach komunikacji, również moc dowodową posiadają dokumenty przesyłane w formie elektronicznej, w tym np. z załącznikiem w formie pliku PDF lub skanu, o ile zapewniona jest autentyczności pochodzenia, integralność i czytelność tych dokumentów.
Zatem w myśl wskazanych przepisów art. 42 ust. 1 pkt 7 ustawy, w przypadku dostawy wewnątrzwspólnotowej, dowodami potwierdzającymi zakończenie procedury zawieszenia poboru akcyzy są wszelkie dokumenty handlowe, z których wynika odbiór tych wyrobów w innym państwie członkowskim przez konkretnego odbiorcę w konkretnym miejscu. Dokumenty te powinny zawierać elementy takie jak miejsce odbioru, data odbioru i dane osoby potwierdzającej odbiór towaru, umożliwiające identyfikację danej dostawy i tym samym prawidłowe zakończenie procedury zawieszenia poboru akcyzy. Przy czym, jak wskazano, mogą to być dokumenty przesyłane również w formie elektronicznej.
Należy również dodać, że zakończenie procedury zawieszenia poboru akcyzy zgodnie z przepisem art. 42 ust. 1 pkt 7 ustawy następuje z dniem otrzymania przez podmiot wysyłający dokumentu handlowego lub innego dokumentu potwierdzającego dostawę tych wyrobów na terytorium państwa członkowskiego, a nie z dniem odbioru wyrobów przez odbiorcę. Przepis ten odwołuje się do momentu otrzymania dokumentu, który nie zawsze musi być tożsamy z dniem odbioru dostarczonych wewnątrzwspólnotowo wyrobów.