Różnice kursowe od kompensaty w walucie obcej, korygujące wartość początkową środka trwałego

Od naszego kontrahenta zagranicznego kupiliśmy maszynę (środek trwały). Wartość zobowiązania wyrażona była w euro. Jednocześnie od tego samego kontrahenta posiadamy należności również wyrażone w euro. Rozliczenie zapłaty za środek trwały nastąpiło w drodze kompensaty wzajemnych rozrachunków, a po jej dokonaniu kontrahent zagraniczny uregulował pozostałą kwotę należności. Czy różnice kursowe powstałe przy kompensacie skorygują wartość początkową maszyny?

Kontrahenci mogą regulować wzajemne rozrachunki bezgotówkowo, w tym m.in. poprzez kompensatę. W wyniku dokonania kompensaty pomiędzy kontrahentami dochodzi do wzajemnego umorzenia wierzytelności. Jeśli wierzytelności te stanowią tę samą kwotę, to podlegają umorzeniu w całości. Jeżeli jednak kwoty wierzytelności są różne, to umarzają się do wysokości wierzytelności niższej. Ewentualna pozostała po potrąceniu kwota wierzytelności podlega dalszemu rozliczeniu, np. w drodze zapłaty, co miało miejsce w opisanej w pytaniu sytuacji.

Ustawa o rachunkowości nie przewiduje szczególnych regulacji dotyczących kompensaty wzajemnych rozrachunków. Zasady ich rozliczania w drodze kompensaty zostały szerzej opisane w stanowisku Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie rozrachunków z kontrahentami. Z powołanego stanowiska wynika, że jednostka może dokonać kompensaty wzajemnych należności i zobowiązań z kontrahentem również wtedy, gdy są one wyrażone:

a) w tej samej walucie obcej,

b) jedno z nich (należność lub zobowiązanie) - w walucie polskiej, natomiast drugie (należność lub zobowiązanie) - w walucie obcej,

c) w dwóch różnych walutach obcych.

Jeśli kompensacie podlegają należności i zobowiązania wyrażone w walutach obcych, to do ich wyceny przyjmuje się kurs średni NBP obowiązujący w dniu poprzedzającym dzień przeprowadzenia kompensaty, co wynika z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o rachunkowości.

Ze względu na zastosowanie różnych kursów waluty do wyceny rozrachunków na dzień ich powstania oraz na dzień ich uregulowania w formie kompensaty powstają różnice kursowe. Zasadniczo, powstałe w wyniku kompensaty różnice kursowe ujmuje się w księgach rachunkowych tak samo, jak różnice kursowe powstałe przy rozliczeniu rozrachunków w drodze zapłaty, czyli odnosi się je odpowiednio do przychodów lub kosztów finansowych. Jeżeli jednak różnice te dotyczą zakupu środka trwałego oraz kompensata rozrachunków ma miejsce przed oddaniem tego środka trwałego do używania, to skorygują one wartość początkową środka trwałego. Zastosowanie znajdzie w takim przypadku art. 28 ust. 8 ustawy o rachunkowości, według którego cena nabycia i koszt wytworzenia środków trwałych w budowie, środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych obejmuje ogół ich kosztów poniesionych przez jednostkę za okres budowy, montażu, przystosowania i ulepszenia, do dnia bilansowego lub przyjęcia do używania, w tym również:

a) niepodlegający odliczeniu podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy,

b) koszt obsługi zobowiązań zaciągniętych w celu ich finansowania i związane z nimi różnice kursowe, pomniejszony o przychody z tego tytułu.

Różnice kursowe powstałe przy zapłacie za środek trwały w walucie obcej odnosi się na konto 08 "Środki trwałe w budowie".