Jeśli jednostka nie jest w stanie określić przyczyny powstania nadwyżki środka trwałego, wówczas wartość początkową ujawnionego i ujmowanego w księgach rachunkowych środka trwałego ustala w wysokości ceny sprzedaży (rynkowej) takiego samego lub podobnego przedmiotu. Drugostronnie wartość ta jest ujmowana jako rozliczenie międzyokresowe przychodów. Jest ona rozliczana w korespondencji z pozostałymi przychodami operacyjnymi, równolegle do odpisów amortyzacyjnych dokonywanych od tego środka trwałego. Wynika tak z pkt 6.31 KSR nr 11. Warto dodać, iż w ten sam sposób ujmuje się i rozlicza ujawniony środek trwały, jeżeli w toku weryfikacji ustalono, że otrzymano go nieodpłatnie, w tym w drodze darowizny.
Przykład
I. Założenia:
- W spółce z o.o. przeprowadzono spis z natury środków trwałych na 31 grudnia 2025 r. Inwentaryzacja wykazała nadwyżkę środka trwałego. Weryfikacja ewidencji środków trwałych oraz dokumentacji księgowej nie wskazała przyczyn powstania nadwyżki. Za wartość początkową środka trwałego przyjęto cenę sprzedaży (rynkową) podobnego przedmiotu, tj. kwotę: 30.000 zł.
- Środek trwały spółka wprowadziła do ewidencji środków trwałych 31 grudnia 2025 r. Stopa rocznej amortyzacji tego środka wynosi 20%. Spółka będzie dokonywać miesięcznych odpisów amortyzacyjnych od stycznia 2026 r. w wysokości: (30.000 zł × 20%) : 12 m-cy = 500 zł.
- Zgodnie z polityką rachunkowości spółki, rokiem obrotowym jest rok kalendarzowy, ewidencję kosztów podstawowej działalności operacyjnej prowadzi się tylko na kontach zespołu 4, a odpisów amortyzacyjnych środków trwałych dokonuje się od miesiąca następującego po miesiącu, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji.
II. Dekretacja:
| Opis operacji | Kwota | Konto | |
| Wn | Ma | ||
| A. Zapisy w księgach 2025 r. | |||
| 1. PK - wprowadzenie środka trwałego ujawnionego podczas inwentaryzacji do ewidencji bilansowej | 30.000 zł | 01 | 24-1/1 |
| 2. PK - rozliczenie nadwyżki inwentaryzacyjnej środka trwałego jako rozliczeń międzyokresowych przychodów | 30.000 zł | 24-1/1 | 84 |
| B. Zapisy w księgach 2026 r. | |||
| 1. PK - miesięczny odpis amortyzacyjny | 500 zł | 40-1 | 07-1 |
| 2. PK - zaliczenie równowartości odpisu amortyzacyjnego do pozostałych przychodów operacyjnych | 500 zł | 84 | 76-0 |
III. Księgowania:
A. Zapisy w księgach 2025 r.
B. Zapisy w księgach 2026 r.
Zwracamy uwagę, że w świetle ustaw o podatku dochodowym, rozpoczęcie dokonywania odpisów amortyzacyjnych od ujawnionych środków trwałych nieobjętych dotychczas ewidencją, następuje począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji (por. art. 16h ust. 1 pkt 4 updop oraz art. 22h ust. 1 pkt 4 updof).
Z kolei ustawa o rachunkowości nie przewiduje szczególnego momentu rozpoczęcia dokonywania odpisów amortyzacyjnych od ujawnionego środka trwałego. Zgodnie z zasadami ogólnymi określonymi w art. 32 tej ustawy, w przypadku ujawnienia środka trwałego amortyzację można rozpocząć dopiero po jego wprowadzeniu do ewidencji środków trwałych. Jednostka może więc rozpocząć dokonywanie odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej ujawnionego środka trwałego dla celów bilansowych począwszy od miesiąca wprowadzenia go do ewidencji. Może to także nastąpić, analogicznie jak dla celów podatkowych, czyli od miesiąca następnego.
Co istotne, zarówno ustawa o rachunkowości, jak i przepisy podatkowe nie dopuszczają naliczania odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej ujawnionego środka trwałego za okres poprzedzający jego ujęcie w ewidencji.