Rabat pośredni - skutki podatkowe i ewidencja księgowa

Rabaty pośrednie nie są typowymi rabatami przyznawanymi bezpośredniemu nabywcy towaru. Są one natomiast przyznawane innemu podmiotowi niż ten, który bezpośrednio nabył towary, tj. kolejnemu odbiorcy w łańcuchu dostaw. Rabat pośredni ma miejsce np. wówczas, gdy producent udziela rabatu sprzedawcy detalicznemu, który nabył uprzednio towary od hurtowni (będącej dystrybutorem towaru). W tym artykule przedstawiamy, jak takie rabaty rozliczyć dla celów VAT i podatku dochodowego oraz jak je ująć w księgach rachunkowych - zarówno w podmiocie udzielającym rabatu, jaki i podmiocie go otrzymującym.

2.1. Udzielenie/otrzymanie rabatu pośredniego - skutki w VAT

Jak dla celów VAT traktować rabat pośredni?

W ustawie o VAT nie ma regulacji, które w sposób szczególny odnosiłyby się do rozliczania rabatów pośrednich, ustawa o VAT nie posługuje się tym pojęciem. W związku z tym kwestią do rozstrzygnięcia jest to, jak takie rabaty traktować dla celów VAT, tj. czy taki rabat należy uznać za wynagrodzenie za jakąś usługę (nie mamy tu z całą pewnością do czynienia z wynagrodzeniem za towar), czy też należy rozliczać jak "typowy" rabat, pomimo iż pomiędzy podmiotem udzielającym rabatu pośredniego a podmiotem otrzymującym rabat nie doszło do "pierwotnej" dostawy towaru.

Organy podatkowe uznają obecnie, że w przypadku rabatów pośrednich nie dochodzi do świadczenia usług przez otrzymującego rabat na rzecz podmiotu go udzielającego. Rabat ten nie jest więc dokumentowany fakturą. Także podmiot udzielający rabatu pośredniego nie wystawia faktury korygującej na podmiot otrzymujący rabat, ze względu na to, że pomiędzy tymi podmiotami nie doszło wcześniej do żadnej dostawy - podmiot udzielający rabatu nie wystawił temu odbiorcy wcześniej żadnej faktury.

W związku z powyższym w praktyce uznaje się, że rabat pośredni jest dokumentowany np. notą księgową (uznaniową/obciążeniową). Tak wynika np. z interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 23 lipca 2026 r., nr 0111-KDIB3-1.4012.389.2026.4.IK. Jak czytamy w tej interpretacji:

"(...) Przepisy krajowe nie określają dokumentu, na podstawie którego podatnik udzielający rabatu lub otrzymujący rabat może go udokumentować. Nie jest w tym przypadku właściwym dokumentem faktura korygująca, jednak nic nie wskazuje, że nie może nim być np. nota księgowa, rabatowa, uznaniowa, obciążeniowa (czy to wystawiona samodzielnie przez udzielającego rabaty, czy też sporządzona przez otrzymującego rabat). Zatem wypłacana przez Państwa premia jako rabat pośredni może zostać udokumentowana innym dokumentem księgowym, np. wskazaną przez Państwa notą uznaniową. (...)"

Przyjmuje się, że kwota rabatu pośredniego jest kwotą brutto, a kwotę VAT ustala się tzw. metodą "w stu".

Korekta VAT w podmiocie udzielającym rabatu

Pomimo, iż udzielenie rabatu pośredniego nie jest dokumentowane przez sprzedawcę fakturą korygującą, lecz np. notą księgową to uznaje się, że podatnik udzielający tego rabatu obniża podstawę opodatkowania o wartość przyznanego rabatu (zgodnie z art. 29a ust. 10 pkt 1 ustawy o VAT, podstawę opodatkowania obniża się o kwoty udzielonych po dokonaniu sprzedaży opustów i obniżek cen). W konsekwencji na skutek udzielenia rabatu pośredniego obniżeniu ulega także kwota VAT należnego. Tak wynika np. z ww. interpretacji indywidualnych Dyrektora KIS z 23 lipca 2026 r. oraz z 26 czerwca 2026 r., nr 0113-KDIPT1-2.4012.405.2026.1.SM. W drugiej z tych interpretacji organ podatkowy stwierdził, że konstrukcja podstawy opodatkowania pozwala zrealizować fundamentalną zasadę neutralności podatku VAT. Ekonomiczny ciężar podatku VAT powinien bowiem, co do zasady, ponosić konsument, a nie podatnik. W ślad zatem za obniżeniem ceny transakcyjnej w formie rabatu powinno następować obniżenie podstawy opodatkowania tej transakcji, aby zachowana została zasada proporcjonalności podatku VAT do ceny towarów i usług. W związku z tym, zdaniem organu podatkowego:

"(...) Rabaty pośrednie wypłacane przez Państwa X stanowią/będą stanowić opusty (obniżki cen) w rozumieniu art. 29a ust. 10 pkt 1 ustawy (o VAT - przyp. red.), których udzielenie uprawnia/będzie uprawniało Państwa do obniżenia podstawy opodatkowania VAT oraz podatku należnego z tytułu sprzedaży towarów dokonywanej na rzecz hurtowni. (...)"

Generalnie uznaje się, że podatnik udzielający rabatu pośredniego powinien odpowiednio zmniejszyć podstawę opodatkowania i kwotę VAT należnego w okresie rozliczeniowym, w którym faktycznie wypłacił rabat, tj. dokonał transferu środków pieniężnych na konto odbiorcy rabatu.

Korekta VAT w podmiocie otrzymującym rabat pośredni

U nabywcy przyjmuje się, że otrzymanie rabatu pośredniego wiąże się z korektą ("in minus") odliczonego VAT naliczonego, np. na podstawie otrzymanej noty (jak już wskazano, rabat pośredni nie jest dokumentowany fakturą korygującą). Tak wynika np. z interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 4 lipca 2025 r., nr 0114-KDIP4-3.4012.204.2025.3.DS, w której organ podatkowy stwierdził (odnosząc się do rozliczenia dla celów VAT otrzymanego rabatu pośredniego), że:

"(...) w analizowanej sytuacji (...) mamy do czynienia z pomniejszeniem, czyli odstępstwem od ustalonej ceny towarów (...) przez B, który co prawda nie sprzedaje ich bezpośrednio na rzecz Państwa, ale na podstawie porozumienia bonusowego udziela Państwu bonusu, powoduje to w istocie zwrot części ceny towarów na rzecz Państwa. W przypadku, kiedy otrzymują Państwo zwrot części ceny zakupionego towaru, wówczas u B następuje rzeczywiste obniżenie ceny towaru, gdyż dokonuje on sprzedaży towarów ostatecznie po obniżonej cenie, tj. udziela rabatu pośredniego wypłacając go bezpośrednio Państwu. Tym samym stwierdzić należy, że ww. rabat pośredni, otrzymywany przez Państwa od B, należy uznać za rabat będący obniżką ceny (...), a Państwo posiadają obowiązek obniżenia kwoty podatku naliczonego z tytułu nabycia (...) towarów, z których obrót jest uwzględniany przy ustalaniu podstawy ustalania wysokości ww. rabatu pośredniego. (...)"

Rabat pośredni a KSeF i JPK_VAT

Nota księgowa dokumentująca rabat pośredni nie jest wystawiana przy użyciu KSeF. Tak też wynika np. z interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 29 kwietnia 2026 r., nr 0114-KDIP4-3.4012.80.2026.2.DS.

Rabat pośredni wykazuje się natomiast w JPK_VAT z deklaracją na podstawie ww. noty, z oznaczeniem "WEW" oraz "DI" (oznaczenie "DI" dotyczy wszelkich innych dowodów, które nie są fakturą ustrukturyzowaną, elektroniczną lub papierową). Tak wynika np. z interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 13 lipca 2026 r., nr 0111-KDIB3-3.4012.181.2026.1.MAZ, w której organ podatkowy stwierdził:

"(...) Skoro (...) udzielenie rabatów pośrednich wynika z ilości i wartości przedmiotów nabytych od dealera, to rabaty nie są związane z konkretnymi fakturami, tylko są następstwem skali wzajemnych transakcji. W takim wypadku nota księgowa nie odnosi się bezpośrednio do pojedynczej transakcji dokumentowanej fakturą. Przy tym Państwo wskazali na dwa rodzaje not występujących w przypadku wystąpienia rabatów - noty księgowe wystawiane przez spółkę (noty obciążeniowe) lub wystawiane przez danego importera dokonującego wypłaty rabatu (noty uznaniowe). Noty takie są więc wyrazem wzajemnych rozliczeń wewnętrznych między wnioskodawcą a importerem, odnoszą się do skali dokonanych transakcji nabycia, co oznacza, że takie noty księgowe należy ujmować zarówno jako dowody oznaczone WEW, jak również oznaczone jako DI. (...)"

Powyższe dotyczy zarówno podmiotu udzielającego rabatu pośredniego, jak i go otrzymującego.

2.2. Rozliczenie rabatu pośredniego dla celów CIT/PIT

Skutki w podmiocie udzielającym rabatu

• Udzielenie rabatu pośredniego - korekta przychodu czy koszt podatkowy?

W ustawie o PDOP nie ma przepisów, które w sposób szczególny odnosiłyby się do rozliczania dla celów CIT tzw. rabatu pośredniego. Do niedawna kwestią sporną było to, czy w związku z udzieleniem takiego rabatu podatnik (udzielający rabatu):

• wartość tego rabatu zalicza do kosztów uzyskania przychodów, czy
• koryguje przychód podatkowy.

Choć na przestrzeni lat organy podatkowe prezentowały różne stanowisko w tym zakresie, to obecnie uznają one, że prawidłowe jest drugie z ww. rozwiązań, tj. że udzielony rabat pośredni podatnik powinien traktować jako obniżkę ceny i skorygować przychód. Nie ma natomiast podstaw do ujmowania wartości tego rabatu w kosztach uzyskania przychodów. Tak wynika np. z interpretacji indywidualnych Dyrektora KIS z 28 lipca 2026 r., nr 0111-KDIB1-2.4010.232.2026.6.EKB, czy z 27 marca 2025 r., nr 0114-KDIP2-2.4010.47.2025.2.SP. Jak przykładowo czytamy w pierwszej z tych interpretacji:

"(...) w opisanym przypadku mamy do czynienia z pomniejszeniem, czyli odstępstwem od ustalonej ceny towarów przez Państwa, bo choć nie sprzedają Państwo bezpośrednio towarów na rzecz x, to na podstawie odpowiednich indywidualnych ustaleń udzielają Państwo im rabatu w formie bonusu, premii pieniężnej lub zwrotu wartości odpowiadającej uzgodnionemu "rabatowi". Powoduje to w istocie zwrot części ceny towarów dla danych x.

(...) Tak więc przyznawane przez Państwa rabaty będą w istocie bonifikatą (...) w postaci rabatu pośredniego, który obniży wartość dokonanej przez Państwa sprzedaży. Udzielając rabatu pośredniego powinni zatem Państwo dokonać korekty przychodów poprzez ich zmniejszenie. (...)"

• Moment dokonania korekty przychodu

W przypadku korekty przychodów należy mieć na uwadze, że jeżeli korekta przychodu podatkowego:

• nie jest spowodowana błędem rachunkowym lub inną oczywistą omyłką - korekty dokonuje się poprzez zmniejszenie lub zwiększenie przychodów osiągniętych w okresie rozliczeniowym, w którym została wystawiona faktura korygująca lub, w przypadku braku faktury, inny dokument potwierdzający przyczyny korekty (art. 12 ust. 3j ustawy o PDOP),
• jest spowodowana błędem rachunkowym lub inną oczywistą omyłką - korekty należy dokonać wstecz, tj. w okresie rozliczeniowym, w którym wykazano korygowany przychód.

W przypadku udzielenia rabatu pośredniego nie mamy do czynienia z błędem rachunkowym ani z inną oczywistą omyłką. W związku z tym podatnik udzielający rabatu pośredniego powinien skorygować przychód podatkowy na bieżąco, tj. w okresie rozliczeniowym, w którym został wystawiony dokument potwierdzający udzielenie rabatu (czyli, gdy została wystawiona nota uznaniowa/obciążeniowa).

Skutki w podmiocie otrzymującym rabat pośredni

Obecnie uznaje się, że podmiot otrzymujący rabat pośredni nie uzyskuje z tego tytułu przychodu podatkowego. Wartość tego rabatu uwzględnia on natomiast w kosztach uzyskania przychodów, odpowiednio korygując te koszty. Korekty tej dokonuje się w okresie rozliczeniowym, w którym podatnik otrzymał stosowny dokument (np. notę) potwierdzający otrzymanie rabatu (zob. art. 15 ust. 4i ustawy o PDOP i art. 22 ust. 7c ustawy o PDOF). Tak uznał Dyrektor KIS np. w interpretacji indywidualnej z 9 kwietnia 2024 r., nr 0111-KDIB1-3.4010.73.2024.1.AN. Jak czytamy w tej interpretacji:

"(...) Wnioskodawca (...) otrzymując bonus (rabat pośredni), powinien (...) obniżyć koszty uzyskania przychodu, ponieważ przyznany rabat obniża faktycznie koszty zakupu towaru.

(...) w sytuacji otrzymania rabatu pośredniego należy skorygować koszty uzyskania przychodów poprzez zmniejszenie kosztów uzyskania przychodów poniesionych w okresie rozliczeniowym, w którym została otrzymana faktura korygująca, lub w przypadku braku faktury inny dokument potwierdzający przyczyny korekty. (...)"

W jakiej wysokości korygować przychody/koszty podatkowe - brutto czy netto?

W przypadku "zwykłych" rabatów dokumentowanych fakturą korygującą zarówno przychody, jak i koszty podatkowe są korygowane generalnie o wartość netto rabatu. W naszej opinii, analogicznie powinno być w przypadku rabatów pośrednich, dokumentowanych np. notą księgową. Tak też wynika np. z interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 24 marca 2023 r., nr 0114-KDIP2-2.4010.58.2023.3.RK, dotyczącej korekty kosztów podatkowych w związku z otrzymaniem rabatu pośredniego. Jak stwierdził organ podatkowy:

"(...) w związku z otrzymaniem rabatu dodatkowego spółka będzie zobowiązana do korekty kosztów podatkowych w kwocie netto rabatu dodatkowego (w kwocie wykazanej w nocie uznaniowej w wartości netto, lub w kwocie wykazanej w nocie uznaniowej pomniejszonej o kwotę o jaką Wnioskodawca będzie zobowiązany zmniejszyć podatek naliczony VAT wyliczoną wg metody "w stu" w przypadku, gdy w nocie uznaniowej rabat dodatkowy zostanie wykazany bez podziału na wartość netto i wartość podatku VAT). (...)"

W praktyce można spotkać także odmienny pogląd, zgodnie z którym podatnik otrzymujący rabat powinien skorygować koszty uzyskania przychodów o kwotę brutto wykazaną w nocie księgowej. Tak uznał Dyrektor KIS w ww. interpretacji indywidualnej z 9 kwietnia 2024 r. jako argument podając, że podatnik otrzymuje całą kwotę brutto wskazaną w ww. nocie oraz że obniżeniu podlega kwota łącznej należności za sprzedane towary. W naszej opinii, takie podejście nie znajduje jednak uzasadnienia.

2.3. Ewidencja księgowa rabatu pośredniego

W ustawie o rachunkowości nie ma regulacji, które w sposób szczególny odnosiłyby się do ujmowania rabatu pośredniego w księgach rachunkowych. W celu uniknięcia rozbieżności pomiędzy rozliczeniem podatkowym a bilansowym, można przyjąć analogiczne rozwiązania jak dla celów CIT/PIT uznając, że:

• udzielenie rabatu pośredniego powoduje korektę przychodów bilansowych w kwocie netto udzielonego rabatu,
• otrzymanie rabatu pośredniego skutkuje korektą kosztów bilansowych (o ile towary/usługi "objęte" rabatem zostały uwzględnione w kosztach bilansowych), w kwocie netto otrzymanego rabatu.

Ewidencja księgowa ww. rabatu może przebiegać w przedstawiony poniżej sposób (na podstawie noty księgowej).

Rabat pośredni - w jednostce udzielającej rabatu

Zaksięgowanie noty dokumentującej udzielony rabat pośredni:

a) wartość rabatu netto:

- Wn konto 70-0 "Sprzedaż produktów" albo konto 73-0 "Sprzedaż towarów",

b) zmniejszenie kwoty VAT należnego:

- Wn konto 22-2 "Rozrachunki z urzędem skarbowym z tytułu VAT należnego",

c) wartość brutto rabatu:

- Ma konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami".

Wypłata rabatu na rachunek bankowy odbiorcy rabatu:

- Wn konto 20,
- Ma konto 13-0 "Rachunek bieżący".

Rabat pośredni - w jednostce otrzymującej rabat

Zaksięgowanie noty dokumentującej otrzymany rabat pośredni (zakładając, że towary "objęte" rabatem zostały już sprzedane/materiały zostały zużyte):

a) wartość brutto rabatu:

- Wn konto 21 "Rozrachunki z dostawcami",

b) zmniejszenie kwoty VAT naliczonego:

- Ma konto 22-1 "VAT naliczony i jego rozliczenie",

c) kwota netto rabatu:

- Ma konto 73-1 "Wartość sprzedanych towarów w cenach zakupu (nabycia)" lub konto 40-1 "Zużycie materiałów i energii" albo odpowiednie konto zespołu 5.