Termin odliczenia VAT naliczonego - wyrok Sądu UE

Podatnicy mogą odliczać VAT od zakupu towarów i usług w takim zakresie, w jakim te towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych.

Z kolei prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego powstaje - co do zasady - w rozliczeniu za okres, w którym w odniesieniu do nabytych lub importowanych przez podatnika towarów i usług powstał obowiązek podatkowy. Zasada ta ma również zastosowanie w przypadku zapłaty zaliczek, zadatków, czy rat. W art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT zastrzeżono jednak, iż odliczenia można dokonać nie wcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzyma fakturę lub dokument celny.

Sąd Unii Europejskiej w dniu 11 lutego 2026 r. wydał wyrok w sprawie T-689/24 dotyczący terminu odliczenia VAT. Wyrok ten jest odpowiedzią na wniosek złożony przez NSA postanowieniem z dnia 2 października 2024 r., sygn. akt I FSK 169/21 o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym: "(...) Czy art. 167, art. 168 lit. a) i art. 178 lit. a) dyrektywy 2006/112/WE (...) oraz zasady neutralności podatkowej, skuteczności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi krajowemu, takiemu jak art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT, z którego wynika, że podatnik nie może zrealizować prawa do odliczenia podatku naliczonego w deklaracji składanej za okres, w którym spełnił warunki materialne skorzystania z tego prawa, jeżeli w okresie tym nie otrzymał jeszcze faktury, pomimo że fakturę tę otrzymał jeszcze przed złożeniem tej deklaracji (...)".

Sprawa dotyczyła polskiej spółki, która złożyła do organu podatkowego wniosek o wydanie indywidualnej interpretacji w celu ustalenia, czy na podstawie art. 86 ust. 1 i ust. 10 ustawy o VAT jest uprawniona do odliczenia VAT wynikającego z prawidłowo wystawionych faktur dotyczących zakupu gazu i energii elektrycznej, jeżeli faktury dokumentujące dokonanie zakupu w danym okresie rozliczeniowym otrzymała w kolejnym okresie rozliczeniowym, jednak nie później niż w terminie, w którym złożyła ona deklarację podatkową. Organ podatkowy uznał, że wykonanie prawa do odliczenia zarówno w prawie polskim, jak i w prawie UE jest uzależnione od spełnienia warunków formalnych, w szczególności otrzymania faktury. Zdaniem organu podatkowego warunki te nie skutkują jednak pozbawieniem podatnika prawa do odliczenia naliczonego VAT, a tym samym naruszeniem zasady neutralności VAT.

Sąd UE w swoim orzeczeniu przypomniał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo podatnika do odliczenia od podatku VAT, który jest zobowiązany zapłacić, należnego lub zapłaconego od nabytych towarów i otrzymanych usług, stanowi podstawową zasadę wspólnego systemu VAT ustanowionego w przepisach Unii. System odliczeń VAT - jak podkreślono - ma na celu całkowite uwolnienie podatnika od ciężaru VAT należnego lub zapłaconego w ramach jego całej działalności gospodarczej.

Powołując się m.in. na przepis art. 167 dyrektywy w sprawie VAT uznano, że prawo do odliczenia uzależnione jest od spełnienia przesłanek materialnych i formalnych przewidzianych w tej dyrektywie. Jak wskazano, przesłanki materialne prawa do odliczenia to te, które regulują samą istotę i zakres tego prawa. Towary, w odniesieniu do których podatnik zamierza skorzystać z prawa do odliczenia, muszą być: "(...) wykorzystywane przez podatnika na potrzeby jego własnych opodatkowanych transakcji nabytych, a towary te muszą być dostarczone przez innego podatnika jako nakłady (...)". Z kolei formalne przesłanki regulują zasady jego wykonywania i monitorowania oraz prawidłowe funkcjonowanie systemu VAT, takie jak obowiązki dotyczące rachunkowości, fakturowania i składania deklaracji (korzystanie z prawa do odliczenia jest uzależnione od posiadania faktury).

Zwrócono uwagę, że powstanie prawa do odliczenia może być uzależnione wyłącznie od warunków materialnych określonych w dyrektywie w sprawie VAT i powstaje ono niezależne od posiadania faktury, która stanowi jedynie formalny wymóg jego wykonania (wykonanie tego prawa możliwe jest dopiero po uzyskaniu przez podatnika faktury). Jak czytamy: "(...) zgodnie z utrwalonym orzecznictwem podstawowe zasady neutralności VAT i proporcjonalności wymagają, aby odliczenie naliczonego VAT zostało przyznane, jeżeli spełniono wymogi materialne, nawet wówczas, gdy podatnicy pominęli niektóre wymogi formalne (...)".

W rozstrzyganej sprawie, jak podkreśli Sąd UE, w przypadku gdy podatnik nie może odliczyć naliczonego VAT związanego z transakcjami dokonanymi w okresie, w którym powstało prawo do odliczenia, mimo że odpowiednie faktury były dostępne w chwili złożenia deklaracji VAT za ten okres, ponosi on tymczasowo ciężar VAT, w związku z czym nie zostaje on całkowicie zwolniony z ciężaru tego podatku (z naruszeniem zasad neutralności VAT i proporcjonalności, a także bezpośredniego charakteru odliczenia naliczonego VAT).

Ostatecznie Sąd UE orzekł: