ZUS wspólnika spółki po przekazaniu części udziałów drugiej osobie

Zasadniczo żadnych wątpliwości w zakresie ustalenia tytułu do ubezpieczeń w ZUS nie ma w przypadku osoby będącej wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. Nadal jednak problem pojawia się np. przy przekazaniu niewielkiej ilości udziałów drugiej osobie, która tym samym staje się (nowym) drugim wspólnikiem takiej spółki. Aktualnie okoliczność obecności dwóch wspólników w spółce z o.o. (niezależnie od ilości udziałów) pozbawia możliwości dalszego podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom w ZUS pierwszego z nich (także drugi wspólnik im nie podlega).

Podleganie ubezpieczeniom

Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. - dla celów ubezpieczeń w ZUS - jest traktowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Stanowi o tym art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej ustawą systemową. Podlega więc z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu) oraz zdrowotnemu. Ubezpieczenia te są dla takiej osoby obligatoryjne od dnia wpisania spółki do KRS albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów Prawa przedsiębiorców. Taki zapis zawiera art. 13 pkt 4a ustawy systemowej oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zwanej ustawą zdrowotną.

Zgłoszenie w ZUS

Osoba będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. jest płatnikiem składek na własne ubezpieczenia. Zgłasza siebie do ubezpieczeń społecznych i/lub zdrowotnego na formularzach - ZUS ZUA lub ZUS ZZA (w zależności od tego, jakim ubezpieczeniom podlega). Przedmiotowego zgłoszenia dokonuje z kodem tytułu ubezpieczenia 05 43 X X. Oprócz tego osoba będąca wspólnikiem ww. spółki z o.o. dokonuje zgłoszenia jako płatnik składek na formularzu ZUS ZFA. Wymienione dokumenty powinna przekazać do organu rentowego w terminie 7 dni od daty wpisania spółki do KRS.

Podstawa wymiaru składek

Składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotną wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. powinien rozliczać i opłacać za siebie za dany miesiąc w terminie do 20. dnia następnego miesiąca. W przekazywanej za siebie deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA, jako termin składania dokumentów rozliczeniowych oraz opłacania składek, wspólnik wpisuje w bloku I. w polu 01. cyfrę 6.

Składki na wymienione ubezpieczenia wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. opłaca do ZUS od podstawy wymiaru, którą stanowi:

• zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia rocznego limitu podstawy wymiaru składek emerytalno-rentowych - w 2026 r. podstawa ta nie może być niższa niż 5.652 zł (60% z kwoty 9.420 zł) - dla składek na ubezpieczenia społeczne,
• kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku - dla składki na ubezpieczenie zdrowotne - w 2026 r. wynosi ona 9.228,64 zł, a składka zdrowotna - 830,58 zł (9.228,64 zł × 9%).

Udział w spółce drugiej osoby

Przekazanie przez jedynego wspólnika spółki z o.o. (np. w drodze darowizny) 1% udziału w tej spółce nowemu wspólnikowi powoduje, że przestaje on być jedynym wspólnikiem tej spółki. Jeszcze niedawno taki dominujący (większościowy) wspólnik spółki z o.o. uznawany był (zarówno przez sądy, jak i ZUS) za jedynego wspólnika. Z kolei wspólnik posiadający 1% udziałów w spółce uważany był za udziałowca iluzorycznego. W efekcie większościowy wspólnik spółki z o.o. podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (por. np. wyroki SN z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt III UK 36/19, oraz z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt III USKP 31/21).

Zmiana stanowiska SN

W dniu 21 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie 3 sędziów podjął uchwałę w sprawie o sygn. akt III UZP 8/23, odpowiadając na pytanie prawne skierowane przez Sąd Apelacyjny w Lublinie - czy wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów zapewniających mu możliwość swobodnego kształtowania treści uchwał na zgromadzeniu wspólników i podejmowania decyzji dotyczących działalności spółki podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o.

SN uznał, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym w oparciu o art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Na jej podstawie przyjęto, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (na zasadach obowiązujących wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.), choćby był wspólnikiem większościowym lub niemal prawie jedynym.

W uchwale tej SN stwierdził, że nie ma znaczenia to, czy status dominującego wspólnika (99% udziałów) jest porównywalny w spółce kapitałowej ze statusem wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., gdyż są to odrębne spółki kapitałowe. K.s.h. wyraźnie je odróżnia, a ustawa systemowa obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi obejmuje tylko wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., a nie wspólnika dwuosobowej spółki z o.o.

Niemniej jednak w każdej sytuacji sąd powszechny ma prawo badać, czy określone czynności (tu założenie spółki kapitałowej) były rzeczywiste i wygenerowały sytuację prawną w takiej postaci, jaka została zadeklarowana w tej czynności. Tym samym sąd nadal jest uprawniony do weryfikacji, czy dana czynność nie była pozorna, a zatem czy mniejszościowy udziałowiec jest udziałowcem fikcyjnym (pisaliśmy o tym w GP nr 23 z 2025 r., na str. 17).

Zatem kwestia statusu ubezpieczeniowego większościowego wspólnika (niemal jedynego) nadal może być przedmiotem sporów między sądem a ZUS.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199)

Ustawa z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej... (Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 ze zm.)