Spółka cywilna w aspekcie podatkowym i prawnym

Stosownie do art. 5b ust. 2 updof, jeżeli pozarolniczą działalność gospodarczą prowadzi spółka niebędąca osobą prawną, przychody wspólnika z udziału w takiej spółce uznaje się za przychody z działalności gospodarczej. Z art. 8 ust. 1 updof wynika, że przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną, u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku (udziału). W przypadku braku przeciwnego dowodu przyjmuje się, że prawa do udziału w zysku (udziału) są równe. Zasadę tę stosuje się odpowiednio m.in. przy rozliczaniu kosztów uzyskania przychodów, wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów i strat (art. 8 ust. 2 updof).

Przepisy prawa cywilnego nie przyznają spółce cywilnej podmiotowości prawnej. Zasady jej funkcjonowania regulują art. 860-875 Kodeksu cywilnego. W myśl art. 860 § 1 K.c., przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług (art. 861 § 1 K.c.). Wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku wspólników ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku (art. 863 § 1 K.c.).

Z przepisów tych wynika, że umowa spółki cywilnej jest umową zawartą przez wspólników w celu dążenia do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Spółka cywilna nie posiada własnego majątku. Właścicielami majątku wykorzystywanego w działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki cywilnej, są jej wspólnicy w ramach współwłasności łącznej.

Wymaga jednak podkreślenia, że majątek wspólników spółki cywilnej jest wyodrębniony w stosunku do ich majątków prywatnych. Dopuszcza się zatem dokonywanie przesunięć między tymi majątkami, co potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2007 r., sygn. akt V CSK 132/07. Stwierdzono w nim: "(...) w przypadku zawiązania spółki prawa cywilnego funkcjonują równolegle obok siebie odrębne masy majątkowe należące do poszczególnych wspólników oraz spółki (wspólność łączna wspólników), przy czym ustawa nie wyklucza przesunięć majątkowych pomiędzy tymi masami. Zakazu takich przesunięć nie można też wyprowadzić z istoty spółki cywilnej, czy też szerzej z istoty stosunku zobowiązaniowego.

(...) Wprawdzie (...) spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej, jednak nie można utożsamiać spółki cywilnej z konkretnym wspólnikiem i stawiać znaku równości między interesem spółki i interesem tego wspólnika. Istotne jest to, że w przypadku majątku spółki cywilnej mamy do czynienia z odrębną od majątków osobistych wspólników masą majątkową".

W praktyce przyjmuje się, że nie ma przeszkód prawnych do zawierania umów przez spółkę cywilną z jej wspólnikami. W szczególności nie stoi temu na przeszkodzie okoliczność, że ten sam podmiot występuje po obu stronach czynności prawnej. Tezę tę potwierdzają sądy administracyjne i organy podatkowe (por. wyrok WSA w Warszawie z 3 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2891/12 - orzeczenie nieprawomocne oraz interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 31 grudnia 2018 r., nr 0113-KDIPT2-1.4011.528.2018.3.MD).

Oceniając skutki takich transakcji na gruncie przepisów o podatku dochodowym, należy jednak uwzględniać nie tylko odpłatny czy nieodpłatny charakter dokonanej czynności prawnej, ale też specyfikę spółki cywilnej.