Obliczanie zaliczki na podatek, gdy dochód pracownika przekroczy pierwszy próg podatkowy
Zakłady pracy będące osobami fizycznymi, osobami prawnymi oraz jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej są obowiązane jako płatnicy obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób, które uzyskują od tych zakładów przychody ze stosunku pracy i stosunków pokrewnych oraz z zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego wypłacanych przez te zakłady pracy. Tak wynika z art. 32 ust. 1 updof.
1.1. Stawka podatku zależna od wysokości dochodu
Płatnik obliczając pracownikowi zaliczkę na podatek, obowiązany jest stosować stawkę podatku adekwatną do wysokości dochodu osiągniętego przez pracownika w danym zakładzie pracy od początku roku. Zasady stosowania właściwej stawki podatku ustawodawca określił w art. 32 ust. 2 updof. Z przepisu tego wynika, że zaliczki za miesiące od stycznia do grudnia wynoszą:
1) za miesiące, w których dochód podatnika uzyskany od początku roku od danego płatnika nie przekroczył kwoty 120.000 zł - 12% dochodu uzyskanego w danym miesiącu,
2) za miesiąc, w którym dochód podatnika uzyskany od początku roku od danego płatnika przekroczył kwotę 120.000 zł - 12% od tej części dochodu uzyskanego w tym miesiącu, która nie przekroczyła tej kwoty, i 32% od nadwyżki ponad kwotę 120.000 zł,
3) za miesiące następujące po miesiącu, w którym dochód podatnika uzyskany od początku roku od danego płatnika przekroczył kwotę 120.000 zł - 32% dochodu uzyskanego w danym miesiącu od danego płatnika.
| Zwróć uwagę!
Przez dochód należy rozumieć uzyskane w ciągu miesiąca przychody ze stosunku pracy i stosunków pokrewnych oraz zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez płatnika, po odliczeniu:
|
|
Przykład Miesięczne wynagrodzenie pracownika wynosi 18.000 zł. Zatem w okresie od stycznia do sierpnia 2026 r. uzyskał w danym zakładzie pracy przychód ze stosunku pracy w wysokości 144.000 zł (18.000 zł x 8 m-cy) i miał:
Dochód pracownika od początku roku wyniósł 122.257,60 zł (144.000 zł - 2.000 zł - 19.742,40 zł). |
Trzeba podkreślić, że przy ustalaniu wysokości dochodu na potrzeby określenia limitu 120.000 zł nie bierze się pod uwagę dochodu wolnego od podatku, np. na podstawie ulgi dla młodych, dla powracających z zagranicy, dla rodzin 4+, czy dla seniorów. Dopiero gdy kwota opodatkowanego dochodu przekroczy 120.000 zł, pracownik "wchodzi" w drugi próg podatkowy, a płatnik stosuje mu stawkę podatku w wysokości 32%.
|
Przykład W sierpniu 2026 r. dochód pracownika, o którym mowa w poprzednim przykładzie osiągnięty w tym zakładzie pracy od początku roku przekroczył pierwszy próg podatkowy, tj. 120.000 zł. Przy czym dochód w sierpniu:
Stawkę podatku w wysokości 12% zakład pracy stosował przy obliczaniu zaliczki na podatek za miesiące od stycznia do lipca 2026 r. W sierpniu 2026 r. zaliczkę obliczył według 12% i 32% stawki podatku. Natomiast od września 2026 r. będzie stosował 32% stawkę podatku. Obliczenie zaliczek na podatek w 2026 r. przedstawia się następująco:
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1.2. Inna stawka podatku niż wskazywałaby wysokość dochodu
12% zamiast 32%
Nie zawsze przekroczenie przez dochód pracownika pierwszego progu podatkowego wiąże się z koniecznością stosowania przez pracodawcę 32% stawki podatku. Zastosowanie niższej stawki podatkowej niż wskazywałaby wysokość pracowniczego dochodu, jest możliwe po spełnieniu warunków z art. 32 ust. 3 pkt 2 updof. Będzie tak, gdy pracownik złoży pracodawcy oświadczenie, że:
- za dany rok zamierza opodatkować dochody łącznie z małżonkiem bądź na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci,
- za rok podatkowy jego przewidywane, określone w oświadczeniu dochody przekroczą 120.000 zł,
- dochody małżonka lub dziecka, które łączy się z jego dochodami, nie przekraczają 120.000 zł.
Wówczas pracodawca oblicza zaliczki za wszystkie miesiące roku podatkowego, stosując 12% stawkę podatku.
Omawiane oświadczenie może być złożone przez pracownika na druku PIT-2 lub w inny sposób przyjęty u danego płatnika, a płatnik uwzględnia je najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym je otrzymał (art. 31a ust. 5 updof).
Gdyby okoliczności wskazane w tym oświadczeniu uległy zmianie, pracownik jest obowiązany wycofać złożone uprzednio oświadczenie. Wycofanie złożonego uprzednio oświadczenia następuje w drodze nowego oświadczenia (art. 31a ust. 3 i 4 updof).
|
Przykład W sierpniu 2026 r. uzyskane przez pracownika od początku roku w danym zakładzie pracy dochody przekroczyły 120.000 zł. 14 sierpnia 2026 r. pracownik złożył PIT-2, w którym oświadczył, że za 2026 r. zamierza rozliczyć się wspólnie z małżonką, która nie uzyskuje żadnych dochodów, a jego przewidywane dochody przekroczą 120.000 zł. Przypadek I - wynagrodzenie za dany miesiąc jest wypłacane do 10 dnia następnego miesiąca Zakład pracy wynagrodzenie za lipiec wypłacone 10 sierpnia br. opodatkował, stosując dwie stawki, tj. 12% i 32%. Natomiast zaliczki na podatek według 12% stawki zacznie pobierać od wynagrodzenia za sierpień wypłaconego we wrześniu 2026 r. Przypadek II - wynagrodzenie za dany miesiąc jest wypłacane w ostatnim dniu roboczym danego miesiąca Zakład pracy zaliczki na podatek według 12% stawki pobrał od wynagrodzenia za sierpień wypłaconego 31 sierpnia 2026 r. |
32% zamiast 12%
Pracownik jest uprawniony do złożenia pracodawcy wniosku o stosowanie 32% zamiast 12% stawki podatku. Takie rozwiązanie - bez względu na wysokość osiągniętego przez pracownika dochodu - przewiduje art. 41a updof. Podkreślamy, że stosowanie przy obliczaniu zaliczki na podatek wyższej stawki podatku niż wskazywałaby wysokość dochodu osiągniętego przez pracownika, możliwe jest tylko po złożeniu przez niego odpowiedniego wniosku w tej sprawie. Pracownik nie ma przy tym możliwości wnioskowania o zastosowanie dowolnej stawki podatku. Musi to być stawka wynikająca z obowiązującej skali podatkowej.
Przepisy ustawy o PIT nie określają wzoru takiego wniosku. Należy jednak mieć na uwadze art. 31a ust. 1 updof. Wynika z niego, że podatnik składa płatnikowi na piśmie albo w inny sposób przyjęty u danego płatnika m.in. wnioski mające wpływ na obliczenie zaliczki. Z dalszych ustępów tego artykułu wynika z kolei, że płatnik będący zakładem pracy uwzględnia ten wniosek najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym go otrzymał.
