Sposób rozliczenia WNT przed dokonaniem rejestracji VAT UE

Jestem zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT i nabyłem towary od dostawcy z Włoch. Czy w sytuacji, gdy nie posiadam numeru VAT UE, ciąży na mnie obowiązek rozliczenia wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów (WNT)? Czy mam prawo do doliczenia podatku naliczonego z tego tytułu?

Definicja wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów została zawarta w art. 9 ust. 1 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem, przez podlegające opodatkowaniu WNT rozumie się nabycie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, jeżeli w wyniku dostawy towary te są wysyłane lub transportowane na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo rozpoczęcia wysyłki lub transportu. Transport ten może być realizowany przez dostawcę, nabywcę albo na ich rzecz.

Z wewnątrzwspólnotowym nabyciem mamy do czynienia wówczas, gdy spełnione są określone warunki. Po pierwsze, nabywcą towarów jest:

1) podatnik podatku VAT w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT lub podatnik podatku od wartości dodanej z innego państwa członkowskiego (tzw. podatnik unijny), a nabywane towary mają służyć prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, albo

2) osoba prawna niebędąca podatnikiem

- z zastrzeżeniem art. 10 ustawy.

Drugim warunkiem jest to, aby dostawca towarów był podatnikiem podatku VAT lub podatku od wartości dodanej.

Ustawa przewiduje jednocześnie szeroki katalog sytuacji, w których WNT nie powstaje, co oznacza, że nabycie towarów przez polski podmiot od kontrahenta z innego państwa UE nie rodzi obowiązku opodatkowania ani wykazania transakcji w deklaracji podatkowej. Przykłady takich przypadków zostały wskazane w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy. Dotyczą one m.in. nabycia towarów przez podmioty, którym nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego, rolników ryczałtowych dokonujących zakupów na potrzeby działalności rolniczej, podatników korzystających ze zwolnienia podmiotowego na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy, a także osoby prawne niebędące podatnikami. Są to wyłączenia o charakterze podmiotowym, uzależnione od łącznej wartości dokonanych nabyć.

Limit wartości WNT, którego nieprzekroczenie uprawnia do skorzystania z wyłączenia z opodatkowania, wynosi 50.000 zł. Przy ustalaniu tej kwoty nie uwzględnia się zapłaconego podatku od wartości dodanej, nabycia nowych środków transportu oraz wyrobów akcyzowych. Wyłączenie to ma zastosowanie pod warunkiem, że całkowita wartość WNT na terytorium kraju nie przekroczyła również w poprzednim roku podatkowym kwoty 50.000 zł (art. 10 ust. 2 ustawy o VAT).

Niezależnie od kwestii formalnej rejestracji do celów transakcji wewnątrzwspólnotowych należy podkreślić, że jeżeli nabywcą jest polski czynny podatnik VAT, a dostawcą podatnik podatku od wartości dodanej z innego państwa członkowskiego, to opodatkowane WNT występuje na terytorium Polski. Zgodnie bowiem z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, jeżeli podatnik dokonujący WNT nie podał numeru identyfikacji podatkowej poprzedzonego kodem PL (zgodnie z art. 97 ust. 10 ustawy), uznaje się, że WNT zostało dokonane na terytorium kraju. Pociąga to za sobą wszystkie konsekwencje podatkowe, w tym obowiązek ujęcia transakcji w ewidencjach VAT oraz w informacji podsumowującej. Brak rejestracji jako podatnik VAT UE nie pozbawia jednak podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego z tytułu WNT. Rejestracja do transakcji wewnątrzwspólnotowych nie stanowi bowiem warunku koniecznego dla skorzystania z prawa do odliczenia.

Warunki zastosowania 0% stawki VAT przy wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów (WDT) określa art. 42 ustawy o VAT. Zgodnie z ust. 1 pkt 1 tego przepisu, aby dostawca mógł zastosować 0% stawkę, konieczne jest nie tylko dokonanie dostawy na rzecz nabywcy posiadającego ważny numer identyfikacyjny dla transakcji wewnątrzwspólnotowych, lecz także podanie tego numeru przez nabywcę dostawcy. W praktyce oznacza to, że należy zweryfikować, czy zagraniczny kontrahent opodatkował transakcję według swojej krajowej stawki VAT, czy też zastosował zwolnienie bądź 0% stawkę. Jeżeli z powodu braku numeru VAT UE polskiego nabywcy dostawca obciążył fakturę swoim krajowym podatkiem VAT, wówczas nabywca będzie zobowiązany do rozliczenia WNT, przyjmując jako podstawę opodatkowania kwotę brutto wskazaną na fakturze.

Nie ma zatem przeszkód, aby podatnik prowadzący działalność gospodarczą rozliczył WNT w Polsce, wykazując podatek należny oraz jednocześnie odliczając podatek naliczony. Powinien on jednak złożyć formularz VAT-R i poinformować właściwy organ podatkowy o zamiarze dokonywania transakcji wewnątrzwspólnotowych. Co do zasady zgłoszenia tego należało dokonać przed przeprowadzeniem pierwszej takiej transakcji. Jeżeli obowiązek ten nie został dopełniony, podatnik powinien niezwłocznie dokonać rejestracji.

Zgodnie z art. 81 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2025 r. poz. 633), podatnik lub płatnik, który wbrew obowiązkowi nie złoży w terminie zgłoszenia identyfikacyjnego, nie dokona jego aktualizacji albo poda w nim dane niezgodne ze stanem faktycznym bądź niepełne, podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Grzywna może zostać wymierzona w wysokości od jednej dziesiątej do dwudziestokrotności minimalnego wynagrodzenia. Ostateczna wysokość kary zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz sytuacji osobistej sprawcy, w tym jego sytuacji rodzinnej, majątkowej, dochodów oraz możliwości zarobkowych.

Odpowiedzialności karnej skarbowej można uniknąć poprzez złożenie tzw. czynnego żalu.