Emerytury i renty

1. Od 1 marca 2026 r. waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych oraz świadczenia przedemerytalnego

Od 1 marca 2026 r. nastąpiła waloryzacja emerytur i rent. Polega ona na pomnożeniu kwoty świadczenia i podstawy jego wymiaru przez wskaźnik waloryzacji. Wskaźnik waloryzacji emerytury i renty od 1 marca 2026 r. wynosi 105,3% (Mon. Pol. z 2026 r. poz. 202). W wyniku przeprowadzonej waloryzacji kwota świadczenia nie może ulec obniżeniu.

W wyniku waloryzacji wzrosną m.in. kwoty:

• najniższej emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej do 1.978,49 zł (do 28 lutego 2026 r. kwota tych świadczeń wynosiła 1.878,91 zł),
• najniższej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy do 1.483,87 zł (do 28 lutego 2026 r. kwota tego świadczenia wynosiła 1.409,18 zł),
• najniższej renty z tytuły całkowitej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową oraz renty rodzinnej wypadkowej do 2.374,19 zł (do 28 lutego 2026 r. kwota tego świadczenia wynosiła 2.254,69 zł),
• najniższej renty z tytuły częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową do 1.780,64 zł (do 28 lutego 2026 r. kwota tego świadczenia wynosiła 1.691,02 zł).

Zmiana wysokości emerytur i rent w ramach waloryzacji następuje z urzędu, a jeżeli wypłata świadczenia była wstrzymana - po jej wznowieniu, z uwzględnieniem wszystkich kolejnych waloryzacji i waloryzacji dodatkowych, przypadających w okresie wstrzymania wypłaty.

Decyzje dotyczące waloryzacji emerytur i rent sporządzone z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego mogą zamiast podpisu zawierać nadruk imienia i nazwiska wraz ze stanowiskiem służbowym osoby upoważnionej do ich wydania.

Od 1 marca 2026 r. wzrosły też limity przychodów, których przekroczenie skutkuje zmniejszeniem albo zawieszeniem świadczeń emerytalno-rentowych. Prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, ulega:

• zawieszeniu w razie osiągania przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (od 1 marca 2026 r. - wyższej niż 11.957,20 zł),
• zmniejszeniu w razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (od 1 marca 2026 r. - przekraczającej 6.438,50 zł), nie wyżej jednak niż 130% tej kwoty (od 1 marca 2026 r. - nie wyższej niż 11.957,20 zł); zmniejszenie następuje o kwotę przekroczenia, nie większą jednak niż kwota maksymalnego zmniejszenia obowiązująca w dniu 31 grudnia 1998 r. w wysokości:
• 24% kwoty bazowej obowiązującej przy ostatniej waloryzacji w 1998 r. - dla emerytury lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
• 18% kwoty bazowej, o której mowa wcześniej - dla renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy,
• 20,4% kwoty bazowej, o której mowa wcześniej - dla renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba; zmniejszenie wysokości renty rodzinnej przysługującej więcej niż jednej osobie następuje poprzez zmniejszenie części renty przysługującej osobie uzyskującej przychód o kwotę przekroczenia, nie więcej jednak niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia pomnożoną przez proporcję części renty rodzinnej przed dokonaniem zmniejszenia i pełnej renty rodzinnej.

Kwoty maksymalnych zmniejszeń podlegają podwyższeniu, przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w kolejnych terminach waloryzacji, zatem od 1 marca 2026 r. wynoszą one odpowiednio: 989,41 zł (do 28 lutego 2026 r. - 939,61 zł), 742,10 zł (do 28 lutego 2026 r. - 704,75 zł), 841,05 zł (do 28 lutego 2026 r. - 798,72 zł).

Zakładamy, że mężczyzna pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, od 1 marca 2026 r. podjął zatrudnienie na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem określonym w stałej miesięcznej wysokości 7.000 zł. Jego miesięczne wynagrodzenie przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ale nie przekracza 130% tego wynagrodzenia (6.438,50 zł < 7.000 zł < 11.957,20 zł).

Zatem renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, nie wyższą jednak niż kwota maksymalnego zmniejszenia. Kwota przekroczenia wynosi 561,50 zł (tj. różnica pomiędzy uzyskiwanym przez rencistę wynagrodzeniem - 7.000 zł a kwotą stanowiącą 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia - 6.438,50 zł) i jest niższa od kwoty maksymalnego zmniejszenia (742,10 zł), zatem renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 marca 2026 r. ulega zmniejszeniu o kwotę 561,50 zł. Gdyby miesięczne wynagrodzenie za pracę wynosiło 8.000 zł, to renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy uległaby zmniejszeniu o kwotę maksymalnego zmniejszenia, tj. 742,10 zł, gdyż kwota przekroczenia wyniosłaby 1.561,50 zł (8.000 zł - 6.438,50 zł).

Zwracamy uwagę! Emeryt lub rencista jest zobowiązany zawiadomić ZUS o podjęciu działalności zarobkowej, o której mowa w art. 104 ust. 1-4 ustawy emerytalnej, i o wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu, a po upływie roku kalendarzowego - o wysokości tego przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Obowiązek powiadomienia ZUS o zarobkach emerytów/rencistów spoczywa odpowiednio na pracodawcy i zleceniodawcy, a w przypadku osoby pełniącej służbę - na właściwej komórce kadrowej. Na ten temat pisaliśmy w UiPP nr 4/2026, str. 20.

Podwyższeniu uległy także dodatki do emerytur i rent. Przykładowo od 1 marca 2026 r., kwota dodatku:

• pielęgnacyjnego i za tajne nauczanie wynosi 366,68 zł miesięcznie,
• dla sierot zupełnych wynosi 689,17 zł miesięcznie.

Waloryzacja objęła także kwotę świadczenia przedemerytalnego oraz świadczenia kompensacyjnego i renty socjalnej.

Nowe wskaźniki podajemy w dodatku dołączonym do niniejszego numeru UiPP.