Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe niezrealizowane przez nauczyciela z powodu udziału w szkoleniu

Czy nauczyciel, który nie realizuje godzin ponadwymiarowych z powodu udziału w szkoleniu zachowuje prawo do wynagrodzenia za te godziny? Co w przypadku, gdy realizuje on w danym dniu część godzin ponadwymiarowych, a na pozostałych jest na szkoleniu? Jeśli wynagrodzenie przysługuje, to w jaki sposób należy je ustalić?

Odpowiedzi na wszystkie pytania Czytelnika wynikają z treści art. 35 w zw. z art. 6 pkt 3a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986 z późn. zm.), dalej ustawy KN.

Obowiązek doskonalenia zawodowego

Obowiązkiem nauczyciela jest doskonalenie zawodowe, zgodnie z potrzebami szkoły (szerzej placówki oświatowej), o czym przesądza art. 6 pkt 3a w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy KN. Odnosi się on do zagadnień związanych z nauczaniem, opieką i wychowaniem, które należą do zadań realizowanych przez nauczyciela, zgodnie z potrzebami szkoły w zakresie doskonalenia zawodowego w danym roku szkolnym (por. Karta Nauczyciela. Komentarz, Krzysztof Lisowski, Krzysztof Stradomski, C.H. Beck 2026, kom. do art. 6). Dyrektor szkoły określa takie potrzeby według wytycznych zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2019 r. w sprawie dofinansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli, szczegółowych celów szkolenia branżowego oraz trybu i warunków kierowania nauczycieli na szkolenia branżowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 2628), dalej rozporządzenia w sprawie dofinansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Nauczyciel wykonuje obowiązek doskonalenia zawodowego, zgodnie z potrzebami szkoły, w ramach swojego czasu pracy i ustalonego wynagrodzenia (art. 42 ust. 2 pkt 3 ustawy KN). Szkoła nie ewidencjonuje (nie rejestruje) czasu poświęconego na ten cel (a contrario art. 42 ust. 7a ustawy KN).

Zwracamy uwagę! Obowiązkową formę doskonalenia zawodowego stanowią szkolenia branżowe (art. 3 pkt 7 ustawy KN). Mają w nich uczestniczyć nauczyciele teoretycznych przedmiotów zawodowych i praktycznej nauki zawodu, zatrudnieni w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe w rozumieniu art. 4 pkt 28a lit. a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 z późn. zm.) oraz placówkach kształcenia ustawicznego i centrach kształcenia zawodowego, o których mowa w art. 2 pkt 4 tego aktu prawnego. Celem szkoleń branżowych jest doskonalenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych potrzebnych do wykonywania pracy. Mogą być one realizowane odpowiednio w branżowych centrach umiejętności, u pracodawców lub w indywidualnych gospodarstwach rolnych, których działalność jest związana z nauczanym zawodem.

Szczegółowe zasady dotyczące szkoleń branżowych, obowiązków i uprawnień dyrektora szkoły i nauczycieli, sposobu rozliczania oraz finansowania określa art. 70c ustawy KN oraz rozporządzenie w sprawie dofinansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Godziny ponadwymiarowe

W myśl art. 35 ust. 1 ustawy KN, dyrektor szkoły może zobowiązać nauczyciela do odpłatnego wykonywania godzin ponadwymiarowych:

• w szczególnych przypadkach wynikających z potrzeb szkoły,
• zgodnie z posiadaną przez nauczyciela specjalnością,
• w liczbie nieprzekraczającej 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, a za zgodą nauczyciela - w wymiarze nieprzekraczającym 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.

Godziny ponadwymiarowe stanowią przydzielone nauczycielowi godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, czyli tzw. pensum (art. 35 ust. 2 ustawy). Nie mogą zatem obejmować doskonalenia zawodowego. Jeżeli przydzielone godziny ponadwymiarowe pokrywają się z obowiązkową formą doskonalenia zawodowego (np. szkolenia), wówczas w zakresie wynagrodzenia należy sprawdzić, czy są spełnione warunki z art. 35 ust. 3e ustawy KN w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2026 r. z mocą wsteczną od 1 września 2025 r., nadanym przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela (Dz. U. poz. 1849).

Wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje nauczycielowi za przydzielone i zrealizowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych (obowiązujący od 1 września 2025 r. art. 35 ust. 3d ustawy KN). Jednak na podstawie art. 35 ust. 3e ustawy KN, nauczyciel, który miał przydzielone godziny ponadwymiarowe, lecz ich nie zrealizował, zachowuje za nie prawo do wynagrodzenia, jeżeli nie wykonał tych godzin z przyczyn jego niedotyczących, a sam był gotów do ich realizacji. Przyjmując, że szkolenia, o jakich mowa w pytaniu, są formą doskonalenia zawodowego, nauczyciel spełnił obydwie przesłanki:

• nie zrealizował przydzielonych godzin ponadwymiarowych, ponieważ miał obowiązek uczestniczenia w szkoleniu (przyczyna od niego niezależna),
• był gotów do ich wykonania, lecz wziął udział w obowiązkowym szkoleniu.

Odpowiadając zatem na pierwsze pytanie Czytelnika, nauczycielowi przysługuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe z powodu udziału w obowiązkowym szkoleniu. Z kolei w odpowiedzi na drugie pytanie, można stwierdzić, że nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe zrealizowane i niezrealizowane z uwagi na ich pokrycie się ze szkoleniem, w którym uczestnictwo było obowiązkowe.

Według art. 35 ust. 3a ustawy KN, wynagrodzenie za jedną godzinę ponadwymiarową (w tym niezrealizowaną) oblicza się dzieląc:

• sumę przyznanej nauczycielowi stawki wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za warunki pracy, jeżeli praca w godzinach ponadwymiarowych odbywa się w warunkach trudnych lub uciążliwych (dzielna), przez
• miesięczną liczbę godzin obowiązującego nauczyciela tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych (dzielnik).

Dzielnik dla nauczyciela bez funkcji kierowniczych ustala się, mnożąc liczbę godzin obowiązującego go pensum przez liczbę 4,16 (art. 35 ust. 3b ustawy KN). Natomiast dla dyrektora i wicedyrektora szkoły, nauczyciela zajmującego inne stanowisko kierownicze w szkole oraz nauczyciela, który obowiązki kierownicze pełni w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze, dzielnik oblicza się, mnożąc liczbę godzin obowiązującego daną osobę pensum przed obniżeniem albo zwolnieniem od obowiązku realizacji zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych bezpośrednio z uczniami przez liczbę 4,16 (art. 35 ust. 3c ustawy KN). W obydwu przypadkach wynik zaokrągla się do pełnych godzin w ten sposób, że czas zajęć do pół godziny pomija się, a powyżej pół godziny liczy się za pełną godzinę.

Tygodniowe pensum nauczyciela samorządowej szkoły podstawowej wynosi 18 godzin. Ma on prawo do wynagrodzenia zasadniczego w wysokości 6.000 zł oraz dodatku za warunki pracy w kwocie 180 zł. W lutym 2026 r. nauczyciel miał przydzielone 4 godziny ponadwymiarowe, z których zrealizował trzy, a jednej nie, ponieważ w tym czasie uczestniczył w szkoleniu w ramach doskonalenia zawodowego. Za wszystkie 4 godziny ponadwymiarowe przysługiwało mu 329,60 zł, zgodnie z wyliczeniem:

• dzielna do wynagrodzenia za 1 godzinę ponadwymiarową: 6.000 zł + 180 zł = 6.180 zł,
• dzielnik do wynagrodzenia za 1 godzinę ponadwymiarową: 18 godz. x 4,16 = 74,88 godz., po zaokrągleniu 75 godz.,
• wynagrodzenie za 1 godzinę ponadwymiarową: 6.180 zł : 75 godz. = 82,40 zł,
• wynagrodzenia za 4 godziny ponadwymiarowe: 82,40 zł x 4 godz. = 329,60 zł.

Do sytuacji z pytania nie ma zastosowania art. 35 ust. 3f ustawy KN. Dotyczy on bowiem sposobu ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w tygodniach w danym miesiącu, w których zajęcia rozpoczynają się lub kończą w trakcie tygodnia, a także w tygodniach, w których przypadają:

• dni usprawiedliwionej nieobecności w pracy nauczyciela,
• dni ustawowo wolne od pracy,
• dni, gdy nie zaplanowano nauczycielowi zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, o jakich mowa w art. 42 ust. 1 pkt 1 ustawy KN.