Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w razie wypłat z dwóch różnych tytułów
W dniu 31 sierpnia 2026 r. pracownica otrzymała zasiłek macierzyński (za okres od 1 do 10) i wynagrodzenie za pracę (za okres od 11 do 31). W tym miesiącu nastąpiło przekroczenie rocznego limitu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe. Od której z wypłat należało najpierw pobrać składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe?
Zdaniem redakcji składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe należało obliczyć od wypłat stanowiących podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia z obydwu tytułów, w sposób zaprezentowany w dalszej części artykułu.
Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób ubezpieczonych w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy, dalej zwanej rocznym limitem.
| Ważne: W 2026 r. roczny limit podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe (a także na Fundusz Emerytur Pomostowych) wynosi 282.600 zł. |
Płatnik składek jest zobowiązany zaprzestać obliczać i przekazywać składki na ww. ubezpieczenia po przekroczeniu przez ubezpieczonego rocznego limitu. Powyższe wynika z art. 19 ust. 1 i 3 ustawy o sus.
Przepisy ustawy o sus ani rozporządzenia wykonawcze do tego aktu prawnego nie wskazują kolejności zaliczania wypłat podlegających oskładkowaniu do rocznego limitu. W praktyce, gdy w danym miesiącu kalendarzowym pracownik uzyskuje oskładkowane przychody tylko z tytułu stosunku pracy, ustalenia rocznego limitu dokonuje się w sposób narastający, biorąc pod uwagę kolejność wypłat.
Może się jednak zdarzyć, że pracownica, tak jak w pytaniu, w danym miesiącu kalendarzowym obok wynagrodzenia za pracę otrzyma również zasiłek macierzyński. Od obydwu tych świadczeń oblicza się składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (dwa tytuły do ubezpieczeń).
Zdaniem redakcji, gdyby wypłaty nastąpiły w różnych terminach, przy ustalaniu rocznego limitu należałoby uwzględnić najpierw wypłatę dokonaną wcześniej, a następnie - w zakresie pozostałego limitu - kolejną wypłatę. Wątpliwości powstają jednak wtedy, gdy wynagrodzenie za pracę i zasiłek macierzyński zostaną wypłacone tego samego dnia. Czy w takiej sytuacji przy ustalaniu rocznego limitu pierwszeństwo należy przyznać wynagrodzeniu za pracę, zasiłkowi macierzyńskiemu, czy też brak jest podstaw do ustalenia takiej kolejności? Uważamy, że w takim przypadku podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe należy ustalić proporcjonalnie do każdej z wypłat (wynagrodzenia za pracę i zasiłku macierzyńskiego). Przyjęcie takiego rozwiązania wydaje się uzasadnione wobec braku przepisów określających pierwszeństwo w przypadku wypłat dokonanych tego samego dnia z różnych tytułów do ubezpieczeń. Czy pogląd ten podziela ZUS? Z pytaniem w tej sprawie nasze Wydawnictwo wystąpiło do ZUS.
W dniu 6 sierpnia 2026 r. otrzymaliśmy stanowisko ZUS, w którym czytamy, że: "(...) zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy. Płatnik składek jest zobowiązany zaprzestać obliczać i przekazywać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe po przekroczeniu przez ubezpieczonego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek. Jeżeli do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest zobowiązany więcej niż jeden płatnik składek, ubezpieczony jest zobowiązany zawiadomić wszystkich płatników składek o przekroczeniu kwoty rocznej podstawy wymiaru składek. Za skutki błędnego zawiadomienia powodującego nieopłacenie należnych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe odpowiada ubezpieczony.
Z powyższych przepisów wynika, że odpowiedzialność za ustalenie prawidłowej podstawy wymiaru składek w przypadku przekroczenia przez ubezpieczonego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu spoczywa na płatniku składek wypłacającym tego samego dnia wynagrodzenie i jednocześnie np. zasiłek macierzyński. Należy zauważyć, że przychód ze stosunku pracy oraz kwota np. zasiłku macierzyńskiego wypłacone w tym samym dniu tworzą jedną łączną podstawę wymiaru składek w danym dniu. Przepisy ubezpieczeniowe nie definiują wyższości wynagrodzenia nad zasiłkiem ani odwrotnie, decyduje moment postawienia środków do dyspozycji ubezpieczonego. Sposób w jaki ustali prawidłowo tę podstawę należy do płatnika.
Natomiast w przypadku wypłaty np. wynagrodzeń tego samego dnia przez więcej niż jednego płatnika w miesiącu przekroczenia przez ubezpieczonego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, odpowiedzialność za prawidłowe ustalenie podstawy wymiaru składek spoczywa na ubezpieczonym. Zatem o sposobie ustalenia tej podstawy (prawidłowej podstawy) decyduje ubezpieczony w porozumieniu z tymi płatnikami.".
ZUS nie udzielił odpowiedzi na postawione przez nas pytanie. Jednakże w cytowanym stanowisku wskazał, że: "Przepisy ubezpieczeniowe nie definiują wyższości wynagrodzenia nad zasiłkiem ani odwrotnie, decyduje moment postawienia środków do dyspozycji ubezpieczonego. Sposób w jaki ustali prawidłowo tę podstawę należy do płatnika. (...)". Naszym zdaniem w takim przypadku do obliczania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe można przyjąć metodę stosowaną w sytuacji, gdy pracownik jest zatrudniony w dwóch zakładach pracy. Wówczas każdy z pracodawców odprowadza składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wyliczone według następującej proporcji:
a : b = x : c
stąd: x = (a x c) : b
| gdzie: | ||
| x | - | kwota przekroczenia rocznego limitu przez ubezpieczonego za dany miesiąc u pracodawcy A (lub B), |
| a | - | kwota przekroczenia rocznego limitu ogółem (licząc narastająco od początku roku) za dany miesiąc u obydwu pracodawców, |
| b | - | łączna kwota przychodu osiągnięta u pracodawcy A i B przez ubezpieczonego za miesiąc, w którym nastąpiło przekroczenie, |
| c | - | przychód osiągnięty u pracodawcy A (lub B) za miesiąc, w którym nastąpiło przekroczenie. |
| Przykład |
Przyjmujemy, że pracodawca z pytania wypłacił pracownicy 31 sierpnia 2026 r. zasiłek macierzyński w wysokości 10.548,90 zł i wynagrodzenie za pracę w kwocie 15.000 zł (łącznie 25.548,90 zł). Ponadto zakładamy, że w tym miesiącu nastąpiło przekroczenie rocznego limitu o 9.548,90 zł, a kwota niepowodująca tego przekroczenia wynosiła 16.000 zł.
Pracodawca składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe z tytułu:
- pobierania zasiłku macierzyńskiego obliczył od podstawy wymiaru w wysokości 6.606,25 zł, zgodnie z wyliczeniem: (9.548,90 zł x 10.548,90 zł) : 25.548,90 zł = 3.942,65 zł; 10.548,90 zł - 3.942,65 zł = 6.606,25 zł,
- umowy o pracę obliczył od podstawy wymiaru w wysokości 9.393,75 zł, zgodnie z wyliczeniem: (9.548,90 zł x 15.000 zł) : 25.548,90 zł = 5.606,25 zł; 15.000 zł - 5.606,25 zł = 9.393,75 zł.
