Istota i zasady tworzenia podatku odroczonego z tytułu poniesionej straty
Zasady ustalania odroczonego podatku dochodowego wynikają bezpośrednio z art. 37 ustawy o rachunkowości. Ich praktyczne rozwinięcie oraz szczegółowa interpretacja zawarte są w Krajowym Standardzie Rachunkowości nr 2 "Podatek dochodowy" (KSR nr 2).
Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego ustala się w wysokości kwoty przewidzianej do odliczenia od podatku w przyszłości. Wynikają one z ujemnych różnic przejściowych, które spowodują w przyszłości zmniejszenie podstawy opodatkowania oraz strat podatkowych możliwych do odliczenia, ustalonych przy uwzględnieniu zasady ostrożności (por. art. 37 ust. 4 ustawy o rachunkowości).
Według wytycznych pkt 5.1.1 KSR nr 2, poniesione straty podatkowe, możliwe do odliczenia od dochodu w przyszłości, stanowią podstawę do ujęcia aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego. W przypadku gdy osiągnięcie wystarczającego dochodu nie jest prawdopodobne, konieczne jest dokonanie odpisu aktualizującego wartość tych aktywów. Szczegółowe kryteria oceny prawdopodobieństwa zawarto w pkt 8.3.1-8.3.11 ww. standardu.
Przesłankami uprawdopodabniającymi osiągnięcie dochodu (lub podstawy opodatkowania) są m.in.:
a) osiąganie przez podatnika w ostatnich 3 latach odpowiednio wysokiego dochodu oraz zysku netto (przy założeniu braku istotnych spadków w przyszłości); w analizie tej pomija się straty wynikające ze zdarzeń incydentalnych o nikłym prawdopodobieństwie powtórzenia,
b) kontrakty, których realizacja spowoduje uzyskanie dochodu w kwocie pozwalającej na potrącenie ujemnych różnic przejściowych i strat podatkowych; należy tu brać pod uwagę aktualne na dzień bilansowy ceny sprzedaży i strukturę kosztów,
c) dane wynikające z budżetu (planu finansowego); waga tego argumentu zależy m.in. od historycznej sprawdzalności budżetów sporządzanych przez jednostkę w latach ubiegłych,
d) możliwości podjęcia działań służących powstaniu lub zwiększeniu dochodu w okresie przed wygaśnięciem możliwości rozliczenia straty (np. przesunięcie dochodów w czasie).
Z kolei okoliczności sugerujące brak prawdopodobieństwa osiągnięcia dochodu to np.:
a) wystąpienie straty podatkowej lub bilansowej w którymkolwiek z ostatnich 3 lat,
b) utrata prawa do odliczenia strat podatkowych w ciągu ostatnich 5 lat (z powodu braku dochodu),
c) spodziewane straty podatkowe lub bilansowe w kolejnych latach, nawet w przypadku wysokiego dochodu osiąganego w latach ubiegłych.
W opisanym w pytaniu przypadku, mimo poniesienia strat w latach 2024-2025, spółka posiada przekonujące dowody na wygenerowanie dochodu podatkowego począwszy od 2026 r. Kluczowym argumentem jest decyzja zatwierdzająca nową taryfę, która gwarantuje pokrycie kosztów i tym samym uprawdopodabnia przyszłą rentowność podatkową.
