Dopuszczalność udzielenia nieoprocentowanej pożyczki i wymogi formalne

Regulacje dotyczące pożyczek zawiera m.in. art. 720 § 1 K.c. Zgodnie z tym przepisem, przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Kodeksowa definicja pożyczki nie nakłada obowiązku pobierania odsetek, jednak pożyczkodawca ma prawo zastrzec w umowie wynagrodzenie za udostępnienie swojego kapitału. Pożyczka może zatem zostać udzielona zarówno odpłatnie (za wynagrodzeniem w formie odsetek), jak i nieodpłatnie. W analizowanym przypadku należy jednak mieć na uwadze, że spółka i wspólnik posiadający 80% udziałów są podmiotami powiązanymi dla celów podatkowych. Z tego względu warunki pożyczki, w tym brak oprocentowania, powinny być ocenione z punktu widzenia przepisów o cenach transferowych i zasady ceny rynkowej.

Przepisy Kodeksu spółek handlowych nie zawierają odrębnych regulacji zakazujących udzielania pożyczek wspólnikom. Należy jednak pamiętać o kilku wymogach formalnych. W myśl art. 17 ust. 1 K.s.h., jeżeli do dokonania czynności prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały wspólników lub rady nadzorczej, czynność prawna dokonana bez wymaganej uchwały jest nieważna. Zgodnie z art. 230 K.s.h., jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, to rozporządzenie prawem lub zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego wymaga uchwały wspólników. Brak takiej uchwały nie powoduje jednak nieważności czynności prawnej, ponieważ w tym przypadku art. 17 § 1 K.s.h. nie ma zastosowania. Sytuacja zmienia się, gdy wspólnik jest jednocześnie członkiem zarządu. W świetle bowiem art. 15 § 1 K.s.h., zawarcie umowy pożyczki m.in. z członkiem zarządu wymaga zgody zgromadzenia wspólników. Czynność dokonana bez wymaganej zgody jest nieważna. Zgoda może jednak zostać wyrażona przed złożeniem oświadczenia przez spółkę albo po jego złożeniu, niepóźniej jednak niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez spółkę. Potwierdzenie wyrażone po dokonaniu czynności ma moc wsteczną. Uchwała wymaga bezwzględnej większości głosów, chyba że umowa spółki stanowi inaczej (por. art. 245 K.s.h.). Niezbędne jest również zachowanie właściwej reprezentacji (por. art. 210 K.s.h.). Umowę pożyczki między spółką z o.o. a członkiem jej zarządu musi podpisać w imieniu spółki rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników.