Wpływ śmierci strony na toczące się postępowanie sądowe
Wytoczyłam byłemu mężowi sprawę sądową w związku z naszym wzajemnym rozliczeniem po ustaniu małżeństwa. Pozew został doręczony, odbyła się jedna rozprawa. Jednak niedawno były mąż zmarł. Otrzymałam informację, że sąd zawiesił postępowanie sądowe. Jakie czynności będą w dalszej kolejności podejmowane w mojej sprawie?
Sąd zawiesza postępowanie z urzędu m.in. w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela. Tak przewiduje art. 174 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.). W omawianej sytuacji zawieszenie ma skutek od chwili zdarzeń, które je spowodowały. W postanowieniu o zawieszeniu postępowania wskazuje się przepis stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zawieszając postępowanie, sąd z urzędu uchyla orzeczenia wydane po nastąpieniu tych zdarzeń, chyba że nastąpiły one po zamknięciu rozprawy. Podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie powództwa lub dowodu. Czynności podejmowane przez strony, a niedotyczące tych przedmiotów, wywołują skutki dopiero z chwilą podjęcia postępowania.
Jeżeli w ciągu roku od dnia postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłego, a postępowanie nie zostanie podjęte z udziałem zarządcy sukcesyjnego, sąd może z urzędu zwrócić się do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony. Sąd ma również obowiązek zawiesić postępowanie na wniosek spadkobiercy, jeżeli powód dochodzi przeciwko niemu wykonania obowiązku, należącego do długów spadkowych, a spadkobierca nie złożył jeszcze oświadczenia o przyjęciu spadku i termin do złożenia takiego oświadczenia jeszcze nie upłynął. Zawieszone postępowanie może zostać w przyszłości podjęte. Sąd z urzędu postanawia podjąć postępowanie, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności - w przypadku śmierci strony - z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo z chwilą ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku. Co istotne, na podmiocie, który dokonuje wskazania spadkobierców ustawowych zmarłej strony, nie spoczywa obowiązek udowodnienia postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku bądź notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia, iż osoby wskazane jako następcy prawni zmarłej strony są jej spadkobiercami - w razie wątpliwości na sądzie ciąży obowiązek sprawdzenia, czy wskazano właściwe osoby (por. postanowienie SN z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt V CSK 28/19).
Należy mieć na uwadze, że sąd umarza postępowanie m.in. zawieszone z powodu śmierci strony po upływie pięciu lat od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny.
