Sklep z półką na książki nie skorzysta z wyjątku od zakazu handlu

Wydzielenie na terenie sklepu wielkopowierzchniowego przestrzeni na regał z książkami w ramach klubu czytelnika nie zmienia przeznaczenia tego sklepu, który pozostaje placówką handlową, a nie biblioteką czy czytelnią. Tym samym takie działanie nie uchyla zakazu pracy w handlu w niedziele i święta.

STAN FAKTYCZNY:

Sąd Rejonowy uniewinnił prezesa zarządu spółki, będącego pracodawcą, obwinionego o popełnienie wykroczenia polegającego na złamaniu zakazu pracy w handlu w niedziele i święta. Zakaz ten wynika z art. 5 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni. Jednocześnie wskazana ustawa przewiduje szereg wyjątków od wspomnianego zakazu, wymieniając je w art. 6 ustawy. Zgodnie z tym przepisem zakaz nie obowiązuje m.in. w placówkach handlowych zlokalizowanych w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku.

W sytuacji będącej przedmiotem postępowania obwiniony pracodawca wbrew zakazowi wielokrotnie powierzał pracownikom wykonywanie pracy w sklepie (markecie budowlanym) w niedziele. Sąd Rejonowy wyrokiem uniewinnił obwinionego od zarzucanego mu czynu (oskarżycielem w sprawie był Państwowy Inspektor Pracy). Sąd I instancji uznał, że prowadzony przez obwinionego market jest placówką handlową korzystającą z wyjątku od zakazu handlu w niedziele i święta, określonego w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta ... (dotyczącego prowadzenia działalności w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku). Obwiniony na terenie marketu wygospodarował bowiem miejsce, w którym osoby zainteresowane mogły zapoznać się z dostępnymi publikacjami, a także uruchomił klub czytelnika, w którym po rejestracji karty czytelnika można było wypożyczać książki.

Ponadto Sąd uznał, że czyn zarzucany obwinionemu nie nosi znamion społecznej szkodliwości, stąd nie można uznać, że popełnił on wykroczenie. Działanie to nie było również, zdaniem Sądu, zawinione przez pracodawcę, ponieważ przed powierzeniem pracownikom pracy w niedzielę zasięgnął opinii prawnej, na podstawie której uważał, że postępuje zgodnie z prawem.

Oskarżyciel publiczny (PIP) wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego, która jednak została oddalona przez Sąd Okręgowy. W tej sytuacji od wyroku Sądu II instancji kasację wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w całości na niekorzyść obwinionego.

SĄD ORZEKŁ:

Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście zasadną, stwierdzając, że Sąd odwoławczy przeprowadził wadliwą kontrolę instancyjną, dopuszczając się rażącego naruszenia przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. Jak wskazał SN, z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta (...) wynika, że zawarty w tym przepisie wyjątek od zakazu handlu nie obowiązuje w placówkach handlowych zlokalizowanych w zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku. Regulacja ta nie dotyczy natomiast sytuacji odwrotnej, tj. przypadku, gdy w placówce handlowej prowadzona jest dodatkowo działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku.

SN w uzasadnieniu swojego orzeczenia powołał się na ukształtowane w tym zakresie orzecznictwo sądowe, z którego wynika, że wolne od zakazu są placówki handlowe powiązane i podporządkowane zakładom prowadzącym działalność wyłączoną spod zakazu, np. w zakresie kultury. Oznacza to, że takie placówki handlowe muszą znajdować się w tych zakładach (prowadzących działalność zwolnioną spod zakazu), a nie odwrotnie.

Jak uznał SN w wyroku z dnia 16 listopada 2023 r., przywołanym w uzasadnieniu omawianego orzeczenia: "Sklep będący w istocie supermarketem budowlanym jest samodzielną, wyodrębnioną terenowo placówką handlową. Nie znajduje się na terenie żadnego zakładu i nie wchodzi w skład większego kompleksu świadczącego działalność w zakresie kultury czy też sportu, turystyki, wypoczynku lub oświaty".

(wyrok SN z dnia 10 czerwca 2026 r., sygn. akt III KK 26/26)