Nie zawsze gmina działa jako podatnik VAT

Wykonywanie samorządowych zadań gminnego budownictwa mieszkaniowego za pośrednictwem Społecznej Inicjatywy Mieszkaniowej nie skutkuje uznaniem gminy za podatnika VAT zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o VAT. Błędne byłoby utożsamianie każdej czynności przeniesienia własności nieruchomości z działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT.

STAN FAKTYCZNY:

Gmina we wniosku o wydanie interpretacji wskazała, że posiada ona status czynnego podatnika VAT. Rada Miejska uchwałą z 14 grudnia 2023 r. wyraziła zgodę na wniesienie aportem na rzecz Społecznej Inicjatywy Mieszkaniowej (SIM) mienia stanowiącego własność gminy w postaci nieruchomości gruntowej oraz objęcie w zamian udziałów. Zdaniem gminy w opisanym stanie faktycznym, polegającym na wniesieniu przez gminę aportu gruntów do SIM, zastosowanie znajduje art. 15 ust. 6 ustawy o VAT, skutkujący uznaniem, że gmina w tym zakresie nie działała jako podatnik VAT, a w konsekwencji przedmiotowa transakcja nie podlegała opodatkowaniu VAT.

W interpretacji indywidualnej Dyrektor KIS uznał stanowisko gminy za nieprawidłowe. Organ interpretacyjny stwierdził, że w przypadku transakcji wniesienia aportu do SIM, wyczerpane zostały przesłanki do uznania tej czynności za podlegającą opodatkowaniu VAT - transakcja zbycia nieruchomości gruntowej w drodze aportu jest niewątpliwie czynnością cywilnoprawną (nie zaś publicznoprawną). Gmina, nie zgadzając się z tym stanowiskiem, złożyła skargę do WSA.

SĄD ORZEKŁ:

WSA w Białymstoku uznał, że skarga jest zasadna. Jak wskazał Sąd, z przepisów o VAT wynika, że jednostki samorządu terytorialnego na gruncie VAT mogą występować w dwoistym charakterze: podmiotów niebędących podatnikami, gdy realizują zadania nałożone na nie odrębnymi przepisami prawa, oraz podatników podatku od towarów i usług, gdy wykonują czynności na podstawie umów cywilnoprawnych. Kryterium podziału stanowi charakter wykonywanych czynności.

Sąd zaznaczył, że w orzecznictwie zwraca się uwagę na szczególną pozycję w gospodarce komunalnej spółek traktowanych jako jednostki organizacyjne gminy. Wskazuje się przy tym, że spółka jest taką jednostką, jeżeli występuje odpowiednia więź między gminą i spółką, przy czym brak jest ustalonych jednoznacznych kryteriów do określenia tej więzi. Tym też tłumaczy się brak wymogu zawarcia przez gminę umowy z taką spółką w celu zlecenia wykonania zadań. Spółka jest wówczas jednostką organizacyjną gminy, działając jako jej jednostka wewnętrzna, i nie przynależy do podmiotów zewnętrznych, z którymi trzeba wchodzić w stosunki umowne na podstawie art. 3 ustawy o gospodarce komunalnej.

Sąd podkreślił, że na potrzeby ustawy o VAT nie można dokonywać kwalifikacji podejmowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego czynności wyłącznie z uwagi na skorzystanie z samej formy umowy jako rodzaju czynności prawnej właściwej prawu cywilnemu. Istotne jest dokonanie oceny działań jednostki samorządu terytorialnego ze względu na charakter zadań, a nie formę ich realizacji.

(wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 lipca 2026 r., sygn. akt I SA/Bk 231/26 - orzeczenie nieprawomocne)