Oprocentowanie pożyczki od podmiotu powiązanego a zastosowanie tzw. safe harbour

W nowej umowie pożyczki w USD zawarto postanowienia, że jej oprocentowanie będzie ustalane w oparciu o stawkę 90-day Average SOFR. W jaki sposób należy obliczać oprocentowanie takiej pożyczki? Skąd uzyskiwać dane o aktualnym wskaźniku SOFR?

Z pytania należy wnioskować, że umowa pożyczki została zawarta pomiędzy podmiotami powiązanymi w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym. Zasadą jest, że podmioty powiązane są obowiązane ustalać ceny transferowe na warunkach, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane (zasada ceny rynkowej). Jeżeli warunki rozliczeń (ceny transferowe) pomiędzy podmiotami powiązanymi odbiegają od warunków rynkowych, organ podatkowy ma prawo do określenia dochodu (straty) podatnika w takiej wysokości, jaka byłaby rezultatem zastosowania cen rynkowych.

W przypadku transakcji kontrolowanej dotyczącej pożyczki ustawodawca przewidział jednak możliwość skorzystania z regulacji tzw. safe harbour (bezpiecznej przystani). Mianowicie organ podatkowy powinien odstąpić od określenia dochodu (straty) podatnika w zakresie wysokości oprocentowania pożyczki, o ile łącznie są spełnione warunki wymienione w art. 11g ust. 1 updop (odpowiednio w art. 23s ust. 1 updof). Pierwszym z tych warunków jest ustalenie oprocentowania pożyczki w ujęciu rocznym na dzień zawarcia umowy pożyczki w oparciu o rodzaj bazowej stopy procentowej i marżę, określone w obwieszczeniu ministra właściwego ds. finansów publicznych, aktualnym na dzień zawarcia umowy. Przy czym za dzień zawarcia umowy uważa się również dzień zmiany umowy pożyczki - jeżeli zmiana ta dotyczy jej oprocentowania.

W obwieszczeniu Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 10 grudnia 2025 r. w sprawie ogłoszenia rodzaju bazowej stopy procentowej i marży dla potrzeb cen transferowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku dochodowego od osób prawnych (Mon. Pol. poz. 1249) wskazano, że od 1 stycznia 2026 r.:

• dla pożyczek w dolarach amerykańskich (USD) właściwą bazową stopą procentową jest wskaźnik 90-day Average SOFR,
• maksymalna wysokość marży dla pożyczkobiorcy wynosi 2,6 punktu procentowego, natomiast minimalna wysokość marży dla pożyczkodawcy wynosi 2,0 punkty procentowe; w przypadku gdy bazowa stopa procentowa jest ujemna, marża stanowi sumę wartości bezwzględnej bazowej stopy procentowej i wartości marży.

Analogiczne regulacje obowiązywały w 2025 r. na mocy obwieszczenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2024 r. (Mon. Pol. poz. 1105).

W sytuacji przedstawionej w pytaniu oprocentowanie pożyczki w USD jest oparte na wskaźniku 90-day Average SOFR (ang. Secured Overnight Financing Rate), a zatem należy je obliczać poprzez zsumowanie aktualnej wartości tego wskaźnika oraz ustalonej w umowie marży, która powinna mieścić się w przedziale pomiędzy 2,0% a 2,6%. Wskaźnik 90-day Average SOFR, to 90-dniowa średnia składana z codziennych wartości SOFR. Aktualne notowania 90-day Average SOFR można znaleźć na stronach internetowych Federal Reserve Bank of New York (SOFR Averages and Index Data).

Przykładowo, w dniu zawarcia pomiędzy podmiotami powiązanymi umowy pożyczki w USD aktualny wskaźnik Average SOFR wynosi 3,93%, a marża ustalona w umowie 2,50%. W takiej sytuacji procentowanie pożyczki na dzień zawarcia umowy pożyczki wynosi 6,43% (3,93% + 2,50%) w skali roku.

Z treści art. 11g ust. 1 pkt 1 updop (odpowiednio art. 23s ust. 1 pkt 1 updof) wynika, że podmiot powiązany, który korzysta z instytucji safe harbour, jest zobowiązany do stosowania rodzaju stopy bazowej oraz marży, aktualnych na dzień zawarcia umowy pożyczki - przez cały okres jej trwania.

W przepisach nie sprecyzowano, czy oprocentowanie pożyczki może być ustalone jako stałe w całym okresie pożyczki, czy też powinno być ustalone jako zmienne (aktualizowane w określonej częstotliwości). W konsekwencji stosowanie safe harbour w praktyce budzi wątpliwości interpretacyjne.

Trzeba zauważyć, że obecnie organy podatkowe prezentują pogląd, iż korzystanie z uproszczenia safe harbour może mieć miejsce jedynie w przypadku pożyczek z oprocentowaniem zmiennym. Taki pogląd wyraził Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacjach indywidualnych z 28 lutego 2025 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.794.2024.9.MK1, z 22 maja 2024 r., nr 0115-KDIT1.4011.322.2024.2.MR i z 13 maja 2024 r., nr 0111-KDIB1-1.4010.130.2022.7.SG.

W ostatniej z powołanych interpretacji organ podatkowy stwierdził, że: "W przypadku oprocentowania zmiennego spełnienie warunków safe harbour w momencie zawarcia umowy pożyczki zostaje zapewnione przez elastyczne reagowanie wysokości oprocentowania do zmian stóp bazowych. Innymi słowy, w wyniku tylko i wyłącznie zmian poziomu stóp bazowych nie zachodzi ryzyko złamania warunków safe harbour, jeżeli były one zachowane w momencie zawarcia umowy. (...) Z kolei sposób i częstotliwość zmian stopy bazowej w naliczaniu odsetek w ramach regulacji safe harbour powinna wynikać z zapisów umownych (np. co miesiąc)".

Ponadto, w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (nr UD116 z wykazu prac legislacyjnych) przewidziano doprecyzowanie w art. 11g ust. 1 pkt 1 updop i art. 23s ust. 1 pkt 1 updof w ten sposób, że mechanizm safe harbour dla transakcji pożyczkowych obejmuje pożyczki z oprocentowaniem zmiennym (tj. stopa bazowa + marża zgodna z aktualnym na dzień zawarcia umowy obwieszczeniem ministra właściwego ds. finansów publicznych). Jednocześnie założono wprowadzenie aktualizacji oprocentowania nie rzadziej niż co trzy miesiące. Wspomniany projekt nowelizacji ustaw o podatku dochodowym nosi datę 16 września 2025 r. Z informacji zamieszczonych na stronie RCL wynika (na dzień oddania do druku niniejszego numeru Przeglądu Podatku Dochodowego), że trwają nad nim prace i jeszcze nie został skierowany do Sejmu.

Niezależnie od przedstawionych wyjaśnień przypominamy, że dla zastosowania regulacji safe harbour konieczne jest również spełnienie pozostałych warunków wymienionych w art. 11g ust. 1 updop (odpowiednio w art. 23s ust. 1 updof), a mianowicie:

• strony nie przewidziały innych niż odsetki opłat związanych z udzieleniem lub obsługą tej pożyczki, w tym prowizji lub premii,
• pożyczka została udzielona na okres nie dłuższy niż 5 lat,
• w trakcie roku podatkowego łączny poziom zobowiązań lub należności podmiotu powiązanego z tytułu kapitału pożyczek z podmiotami powiązanymi liczony odrębnie dla udzielonych oraz zaciągniętych pożyczek wynosi nie więcej niż 20 mln zł (lub równowartość tej kwoty),
• pożyczkodawca nie jest podmiotem z tzw. raju podatkowego.

W przypadku spełnienia wszystkich warunków koniecznych do zastosowania safe harbour transakcja kontrolowana o charakterze jednorodnym dotycząca pożyczki, której wartość przekracza próg dokumentacyjny (10 mln zł), jest zwolniona z obowiązku sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transferowych (art. 11n pkt 12 updop i art. 23z pkt 11 updof). Należy jednak sporządzić informację o cenach transferowych TPR w uproszczonym zakresie (art. 11t ust. 1 pkt 2 i ust. 4 updop oraz art. 23zf ust. 1 pkt 2 i ust. 4 updof).