Zasady wypłaty zasiłków

1. Ustalenie wysokości świadczenia rehabilitacyjnego, w tym za okres po ustaniu zatrudnienia

Pracownik jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony do 15 marca 2026 r. za wynagrodzeniem w stałej miesięcznej wysokości 15.000 zł. Od dłuższego czasu jest on nieprzerwanie niezdolny do pracy z powodu choroby i po wykorzystaniu okresu zasiłkowego decyzją ZUS przyznano mu świadczenie rehabilitacyjne na 4 miesiące (od 1 lutego do 31 maja 2026 r.). Jak ustalić wysokość przysługującego świadczenia rehabilitacyjnego? Czy po ustaniu zatrudnienia pracownik nadal będzie miał prawo do tego świadczenia, a jeśli tak, to w jakiej wysokości? Nadmieniamy, że pracodawca jest płatnikiem zasiłków.

Pracownikowi, który po wyczerpaniu okresu zasiłkowego (odpowiednio 182 dni lub 270 dni), jest nadal niezdolny do pracy z powodu choroby przysługuje świadczenie rehabilitacyjne. Jest ono przyznawane pod warunkiem, że dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza ubezpieczonego rokują odzyskanie przez niego zdolności do pracy. Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy. W praktyce ZUS może przyznać świadczenie jednorazowo na maksymalny okres bądź udziela go w częściach lub na krótszy okres (nie krótszy niż miesiąc).

Ustanie zatrudnienia w trakcie korzystania ze świadczenia rehabilitacyjnego co do zasady nie wpływa na dalsze jego pobieranie (za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia jest ono wypłacane przez ZUS). Ustawa zasiłkowa wymienia jednak przesłanki, których wystąpienie skutkuje tym, że świadczenie rehabilitacyjne nie jest należne za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej, który na mocy art. 22 ustawy zasiłkowej stosuje się odpowiednio do świadczenia rehabilitacyjnego, świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje za okres po ustaniu zatrudnienia osobie niezdolnej do pracy, która:

• ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,
• kontynuuje lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby,
• jest uprawniona do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,
• podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zatem, jeśli pracownik z pytania nie spełni żadnej z ww. przesłanek, to po zakończeniu stosunku pracy nadal będzie uprawniony do świadczenia rehabilitacyjnego, z tym że jego wypłatę będzie realizował ZUS.

Świadczenie rehabilitacyjne wynosi 90% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres pierwszych trzech miesięcy, 75% tej podstawy za pozostały okres, a jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży - 100% tej podstawy (art. 19 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Jak więc wynika z powyższego, podstawę wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego stanowi podstawa wymiaru wcześniej wypłacanego zasiłku chorobowego. Przy czym dla celów obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego podstawa ta podlega waloryzacji na zasadach określonych w art. 19 ust. 2 ustawy zasiłkowej, tj. gdy wskaźnik waloryzacji, obliczony w oparciu o przeciętne wynagrodzenie z poprzednich kwartałów, przekracza 100%. W I kwartale 2026 r. wskaźnik waloryzacji nie przekroczył 100% i wynosi 97,87% (Mon. Pol. z 2025 r. poz. 1205). Oznacza to, że podstawa wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego przyznanego w okresie od 1 stycznia do 31 marca 2026 r. nie podlega waloryzacji.

Pracownik z pytania otrzymuje wysokie wynagrodzenie, w związku z czym będzie miało do niego zastosowanie ograniczenie, o którym mowa w art. 46 ustawy zasiłkowej (art. 47 ustawy zasiłkowej). Zgodnie z tym przepisem, wysokość podstawy wymiaru świadczenia rehabilitacyjnego przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie może być wyższa niż kwota wynosząca 100% przeciętnego wynagrodzenia. Kwotę tę ustala się miesięcznie, poczynając od 3. miesiąca kwartału kalendarzowego, na okres 3 miesięcy, na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego dla celów emerytalnych (zmienia się ona zatem co trzy miesiące, tj. 1 marca, 1 czerwca, 1 września i 1 grudnia). Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w IV kwartale 2025 r. wyniosło 9.197,79 zł (Mon. Pol. z 2026 r. poz. 194).

Przyjmujemy założenia z pytania. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego do 31 stycznia 2026 r. wynosiła 12.943,50 zł, tj. [(15.000 zł - 2.056,50 zł) x 12 m-cy] : 12 m-cy. Ponieważ pierwszy dzień świadczenia rehabilitacyjnego przyznanego na okres od 1 lutego do 31 maja 2026 r. (4 m-ce) przypada w I kwartale 2026 r., w którym wskaźnik waloryzacji wynosi 97,87%, podstawa wymiaru tego świadczenia nie podlega waloryzacji i wynosi 12.943,50 zł.

Stawka dzienna świadczenia rehabilitacyjnego w czasie trwania zatrudnienia, czyli za okres od 1 lutego do 15 marca 2026 r. (43 dni) wynosi 388,31 zł, zgodnie z wyliczeniem: 12.943,50 zł : 30 = 431,45 zł; 431,45 zł x 90% = 388,31 zł. Natomiast po ustaniu zatrudnienia, tj.:

• od 16 marca do 1 maja 2026 r. (47 dni) będzie wynosiła 275,93 zł, tj. 9.197,79 zł : 30 = 306,59 zł; 306,59 zł x 90% = 275,93 zł,
• od 2 do 31 maja 2026 r. (30 dni) będzie wynosiła 229,94 zł, tj. 9.197,79 zł : 30 = 306,59 zł; 306,59 zł x 75% = 229,94 zł.

2. Okres zasiłkowy i wypłata zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy powstałej w wyniku wypadku w drodze do pracy

Pracownik od 4 miesięcy przebywa na zwolnieniu lekarskim w związku z przebytym wypadkiem w drodze do pracy (wypadek komunikacyjny). Za okres tej absencji wypłacamy mu zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wymiaru. Obecnie wpłynęło zwolnienie lekarskie za okres pobytu w szpitalu. Z informacji od pracownika wynika, że przeszedł on zawał serca. Czy nadal przysługuje mu zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wymiaru? Jak liczyć okres zasiłkowy?

Odpowiedź na pierwsze pytanie Czytelnika uzależniona jest od tego, czy lekarz uzna, że niezdolność do pracy spowodowana zawałem serca ma związek z przebytym wcześniej wypadkiem w drodze do pracy. Niezależnie od tego ustalenia okres zasiłkowy należy liczyć od początku absencji chorobowej spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy.

Pracownikowi za czas niezdolności do pracy powstałej wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy, od pierwszego dnia trwania tej absencji, przysługuje:

• wynagrodzenie chorobowe wypłacane ze środków własnych pracodawcy, o ile nie wykorzystał on jeszcze w danym roku kalendarzowym pełnego limitu płatności tego świadczenia (odpowiednio 33 dni lub 14 dni) i/lub
• zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego finansowany ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (począwszy odpowiednio od 34. dnia lub 15. dnia niezdolności do pracy w ciągu roku kalendarzowego).

Świadczenia te wypłaca się łącznie nie dłużej niż przez 182 dni (art. 8 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Jest to tzw. okres zasiłkowy, do którego wlicza się:

• wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy,
• okresy poprzednich niezdolności do pracy, jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy nie przekraczała 60 dni (z wyjątkiem okresów niezdolności do pracy przypadających przed przerwą nie dłuższą niż 60 dni, jeżeli po przerwie niezdolność do pracy wystąpiła w trakcie ciąży - wówczas otwiera się nowy okres zasiłkowy).

Wynagrodzenie i zasiłek chorobowy za czas niezdolności do pracy wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru, w tym także za czas pobytu w szpitalu (art. 92 § 1 pkt 2 K.p. oraz art. 11 ust. 2 pkt 3 ustawy zasiłkowej). Dokumentem niezbędnym do przyznania i wypłaty ww. świadczeń, oprócz zwolnienia lekarskiego ZUS ZLA, jest karta wypadku w drodze do pracy lub z pracy, w której dane zdarzenie zostało uznane za wypadek o takim charakterze. Wzór tej karty zawiera załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 24 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad oraz trybu uznawania zdarzenia za wypadek w drodze do pracy lub z pracy... (Dz. U. z 2013 r. poz. 924). W razie wątpliwości, związek niezdolności do pracy z wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy powinien zostać stwierdzony przez lekarza zaświadczeniem lekarskim wystawionym na zwykłym druku (por. komentarz ZUS do ustawy zasiłkowej).

W okolicznościach z pytania pracownik w trakcie absencji chorobowej spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy przeszedł zawał serca. Pracodawca nie jest w stanie samodzielnie ustalić, czy zdarzenie to jest następstwem wcześniejszego wypadku. Dlatego też związek tej niezdolności do pracy z wypadkiem w drodze do pracy powinien zostać stwierdzony przez lekarza odrębnym zaświadczeniem lekarskim wystawionym na zwykłym druku. Dopiero takie zaświadczenie stanowi podstawę do wypłaty zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru (por. ww. komentarz ZUS).

Bez względu na powyższe ustalenie pracodawca liczy jeden okres zasiłkowy, bowiem w niezdolności do pracy nie wystąpiła żadna przerwa (nie ma znaczenia inny rodzaj schorzenia).

Pracownik w dniu 12 listopada 2025 r. uległ wypadkowi komunikacyjnemu w drodze do pracy i od tego dnia jest nieprzerwanie niezdolny do pracy. Na tę okoliczność została sporządzona karta wypadku, w której zdarzenie zostało uznane za wypadek w drodze do pracy. Pracodawca wypłacił/wypłaca pracownikowi:

• od 12 listopada do 14 grudnia 2025 r. (33 dni) wynagrodzenie chorobowe w wysokości 100% podstawy wymiaru,
• od 15 grudnia 2025 r. zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru.

Ostatnie zwolnienie lekarskie było wstawione do 20 lutego 2026 r., a kolejne dokumentuje pobyt pracownika w szpitalu w okresie od 21 lutego do 6 marca 2026 r. (14 dni). Z otrzymanych informacji wynika, że pracownik przeszedł zawał serca.

Jeśli pracodawca otrzyma dodatkowe zaświadczenie lekarskie o związku niezdolności do pracy z wypadkiem w drodze do pracy (np. na formularzu ZAS-7), to za ww. okres absencji wypłaci pracownikowi zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wymiaru. Nieotrzymanie takiego zaświadczenia będzie skutkowało wypłatą zasiłku chorobowego w wysokości 80% podstawy wymiaru.

Do okresu zasiłkowego, który rozpoczął się 12 listopada 2025 r., pracodawca doliczy także okres absencji chorobowej przypadającej od 21 lutego do 6 marca 2026 r. Zatem na dzień 6 marca 2026 r. pracownik będzie miał wykorzystanych łącznie 115 dni okresu zasiłkowego (19 dni listopada + 31 dni grudnia + 31 dni stycznia + 28 dni lutego + 6 dni marca), a do wykorzystania pozostanie mu jeszcze 67 dni (182 dni - 115 dni).

Gdyby zwolnienie lekarskie orzekające niezdolność do pracy spowodowaną zawałem serca pokrywało się w części z poprzednio wystawionym zwolnieniem lekarskim, to za pokrywający się okres pracodawca powinien wypłacić pracownikowi zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru, a za pozostały okres odpowiednio zasiłek chorobowy w wysokości 80% podstawy wymiaru, jeśli pracownik nie udokumentuje związku tej niezdolności do pracy z wypadkiem w drodze do pracy lub 100% podstawy wymiaru, jeśli pracodawca otrzyma stosowne zaświadczenie lekarskie.