Odzyskanie należności dochodzonej na drodze sądowej przez samorządowy zakład budżetowy

Nasz zakład gospodarki komunalnej (samorządowy zakład budżetowy) skierował roszczenie (ujęte na koncie 201) na drogę postępowania sądowego. Otrzymaliśmy prawomocny wyrok zasądzający na naszą rzecz należność główną wraz z odsetkami oraz zwrot kosztów procesowych. Udało się odzyskać dochodzoną należność w całości. Jak zaksięgować powyższe operacje?

Ewidencję księgową roszczeń spornych (należności skierowanych na drogę postępowania sądowego) w samorządowych zakładach budżetowych prowadzi się na koncie analitycznym wyodrębnionym w ramach konta 240 "Pozostałe rozrachunki". Po stronie Wn tego konta księgowane są kwoty roszczeń w wysokości określonej w pozwach sądowych. Natomiast po stronie Ma ujmuje się roszczenia prawomocnie zasądzone oraz roszczenia oddalone przez sąd. Pod datą skierowania roszczenia na drogę postępowania sądowego, kwotę tego roszczenia wskazane jest więc przenieść z konta rozrachunkowego dłużnika (np. z konta 201 "Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami") na konto 240.

Z pytania wynika, że jednostka otrzymała prawomocny wyrok zasądzający na jej rzecz należność główną wraz z odsetkami oraz zwrot kosztów procesowych. W momencie uprawomocnienia się wyroku, należności ujęte do tej pory na koncie 240 przestają być sporne i wskazane jest przeksięgować je z powrotem na odpowiednie konto należności.

Natomiast sposób ewidencji zasądzonych na rzecz jednostki odsetek oraz kosztów procesowych zależy od tego, czy jednostka wcześniej utworzyła odpis aktualizujący wartość należności dochodzonej na drodze sądowej, czy też nie. W przypadku gdy jednostka utworzyła taki odpis, o zasądzone na jej rzecz odsetki i koszty procesowe powinna podwyższyć tę należność oraz odpis aktualizujący (por. art. 35b ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości). W sytuacji natomiast, gdyby jednostka nie utworzyła odpisu aktualizującego wartość należności, zasądzone na jej korzyść odsetki i koszty procesowe powinna zaliczyć odpowiednio do przychodów finansowych i pozostałych przychodów operacyjnych.

Przypominamy, że - w myśl § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 13 września 2017 r. w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2026 r. poz. 909) - wartość należności aktualizuje się zgodnie z ustawą o rachunkowości (z pewnymi zastrzeżeniami, które nie mają zastosowania w sytuacji przedstawionej w pytaniu). Jak wskazano zaś w art. 35b ust. 2 ustawy o rachunkowości, odpisy aktualizujące wartość należności zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych, zależnie od rodzaju należności, której dotyczy odpis. Z kolei w przypadku ustania przyczyny, dla której dokonano odpisu aktualizującego wartość należności, równowartość całości lub odpowiedniej części uprzednio dokonanego odpisu aktualizującego zwiększa wartość należności i podlega zaliczeniu odpowiednio do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych (por. art. 35c ustawy o rachunkowości).